Kalın bağırsağın divertiküler hastalığı nedir?
Kalın bağırsağın iç yüzeyinin zayıf noktalardan dışarı doğru kese şeklinde fıtıklaşmasına bağırsak divertikülü adı verilir. Birden çok divertikülün yer aldığı durumlara ise ‘divertikülozis koli’ veya bağırsak divertikülozisi adı verilir. Bağırsağın kas tabakasına damarların girdiği noktalarda divertiküller gelişir.

Kalın bağırsağın divertiküler hastalığı ne sıklıkta görülür?
30 yaş altında % 5-10 sıklıkta, 50 yaş üzerinde % 30 sıklıkta, 70 yaş üzerinde % 50 sıklıkta ve 85 yaş üzerinde % 66 sıklıkta kalın bağırsak divertikülleri görülür. Erkeklerde daha sıktır.

Divertikülit nedir?
Kalın bağırsakta yer alan divertiküllerin iltihaplanmasına divertikülit adı verilir.

Kalın bağırsağın divertiküler hastalığı neden olur?
Liften fakir diyetle beslenme, şişmanlık, hareketsizlik, kortizon kullanımı, antiromatizmal ilaçların kullanımı, aşırı alkol, sigara ve kafein tüketimi ve polikistik böbrek hastalığı zemininde kalın bağırsağın divertiküler hastalığı için uygun zemin oluşur.

Divertiküller kalın bağırsağın hangi bölümünde daha sıktır?
Divertiküllerin gelişmesi basınç artışı ile direkt olarak ilişkili olduğundan ıkınmaya bağlı bağırsak içi basınç kalın bağırsağın sol tarafta yer alan bölümünde daha fazla olduğundan sol tarafta daha sık olarak yer alırlar. Bağırsak içi basınç artışı bağırsakta dışarıya doğru divertikül adı verilen fıtıklaşmalara neden olur. Daha nadiren de kalın bağırsağın sağ tarafında divertiküler hastalık gözlenir.

Kalın bağırsağın divertiküler hastalığının belirtileri nelerdir?
Kalın bağırsak divertiküler hastalığında kramp tarzında karın ağrısı, gaz, karında aşırı şişkinlik hissi ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklik, titreme, yüksek ateş, bulantı, kusma, idrar yaparken yanma, kabızlık veya ishal gibi belirtiler meydana gelir. Belirtiler dışkılama ve gaz çıkartma sonrasında geriler.

Kalın bağırsağın divertiküler hastalığı hangi sorunlara neden olur?
1. Divertikülit: Kalın bağırsak divertiküllerinin iltihaplanması ‘divertikülit’ olarak adlandırılır. Kendisini karın ağrısı ile belli eder.
2. Kanama: Makattan kanama ile ortaya çıkar.
3. Delinme: Kalın bağırsak divertiküllerinin delinerek bağırsak içeriğinin yani dışkının karına boşalmasına ‘divertikül delinmesi’ adı verilir. Bu durumda hastada şiddetli ağrı, yüksek ateş, bulantı ve bazen kusma meydana gelir.
4. Apse: Kalın bağırsak etrafında divertikülün delinme sonrasında iltihabın vücut tarafından sınırlandırılması sonrasında karın zarına yayılmadan bağırsak etrafında apse gelişmesidir, peridivertiküler apse olarak ta adlandırılır. Kalın bağırsak divertikülü delinince önce bağırsak etrafında kalınlaşma (flegmon) gelişir ve ardından bağırsak düğümlenmesi olabilir. Hastaların % 75’inde delinen bağırsak içeriği vücut tarafından sınırlandırılır, ancak % 25’inde ise karın boşluğuna yayılır. Bu hastaların % 2-20’sinde bağırsak fistülü gelişir. Bu fistüllerin % 65’i bağırsak ile mesane arasında ve % 20’si bağırsak ile vajina arasında gelişir.

Divertikülit hangi hastalıklar ile karışabilir?

• İrritabıl bağırsak hastalığı
• Gastroenterit
• Safra kesesi iltihabı (kolesistit)
• Bağırsak düğümlenmesi
• Apandisit
• İskemik kolit
• Bağırsak kanseri (kolon kanseri, kolon ca),
• İdrar yolu hastalıkları
• Jinekolojik hastalıklar

Kalın bağırsağın divertiküler hastalığı nasıl teşhis edilir?
Karın tomografisi, sistografi, kolonoskopi ve ultrasonografi ile kalın bağırsak divertiküler hastalığı tanısı konulabilir. Divertikülit durumunda baryum ile kalın bağırsak röntgeni çekilmemelidir.

1979 yılında Hunt ve ark. çalışmasında, komplike olmuş divertiküler bağırsak hastalığı olan hastaların % 17’sinde, ayrıca altta yatan bağırsak kanseri olduğu belirlenmiştir. 1984 yılında Boulos ve ark. gerçekleştirdiği çalışmada, ilaçlı bağırsak röntgeni ile (lavman opaklı kolon grafisi), bağırsak divertikülü olan hastaların % 35’inde sonuç alınamadığını, ancak kolonoskopi ile bu sonucun alınabildiğini belirlemişlerdir. Günümüzde, Schreyer ve ark. 2004’de gerçekleştiridği çalışmada olduğu gibi, gerek bilgisayarlı tomografi ile gerçekleştirilen sanal kolonoskopi (BT kolonoskopi) veya manyetik rezonans görüntüleme ile gerçekleştiren sanal kolonoskopi ile (MRG kolonoskopi), standart kolonoskopiye yakın düzeyde sonuçlar elde edilebildiğini gösteren birçok çalışma mevcuttur. Ancak, sanal kolonoskopi ile şüpheli bir kitle veya alan belirlenmesi halinde parça (biyopsi) alma imkanının olmadığı ve mutlaka bu hastalara standart kolonoskopi yapmak gerektiğini bilmekte yarar vardır.

Kalın bağırsak divertiküliti nasıl tedavi edilir?
Bağırsak divertikülitinin ameliyatsız tedavisi diyet kısıtlaması ve antibiyotik ile gerçekleştirilir. Bu tedavi bağırsak divertiküliti olan hastaların yaklaşık % 70-100’ünde başarılı sonuç verir. Bu atak uygun şekilde atlatılabilirse, bol lifli diyet ile divertikülitin tekrar oluşması % 70 oranında önlenebilir. Genelikle 2 cm’den küçük çaptaki apselerin antibiyotik tedavisi ile iyileştikleri gözlenmektedir.

Kalın bağırsağın divertiküler hastalığında ne tür bir diyetle beslenmek gerekir?
Kalın bağırsağın divertiküler hastalığında, liften zengin diyetle beslenmek gerekir. Günde ortalama 20-35 gram lif tüketmek gereklidir. En az 8 bardak su (1.5 Lt) tüketmek gereklidir. Ayrıca, düzenli egzersiz veya spor yapmak bağırsak hareketlerini olumlu yönde etkilemektedir. Kalın bağırsak divertiküler hastalığında aşağıda belirtilen diyetle beslenmek yararlıdır.

Kalın bağırsak divertikülit atağı sırasında ne tür bir diyetle beslenmek gerekir?
Kalın bağırsak divertikülit atağı sırasında ideal olan sıvı bir diyet tarzı ile yani katı bir gıda almadan beslenmektir. Meyve suyu içilmesi önerilir ancak meyve özü olmamalıdır.

Sıvı diyet

• Et suyu içeren çorbalar
• Elma, vişne ve üzüm suyu
• Jöle

Doktorunuzun önerisi ile sulu diyeti takiben önce liften fakir katı bir diyete ve ardından da liften zengin diyete dönülür.

Düşük lifli katı diyet

• Balık
• Beyaz ekmek
• Beyaz pirinç
• Çay ve kahve
• Et suyu
• İyi haşlanmış et
• Jöle
• Konserve veya haşlanmış sebzeler (kabuksuz)
• Makarna
• Meyve konservesi veya meyve kompostosu (elma vb.)
• Süt ve yoğurt (az yağlı)
• Şehriye
• Tahıldan fakir müsli ve cornflakes
• Tavuk
• Yumurta

Kalın bağırsak divertiküliti tedavisinde ameliyat gerekir mi?

• Yaygın karın zarı iltihabı (peritonit), antibiyotik tedavisinin başarısız olması, apsenin boşaltılmasına rağmen devam eden sepsis (kan zehirlenmesi) bulgularının varlığı
• Bağışıklığı baskılanmış olan hastalarda
• Durdurulamayan bağırsak kanaması durumlarında
• Apsenin dren ile boşaltılmasına rağmen bulguların gerilememesi durumunda, kalın bağırsak divertiküllerinde cerrahi tedavi gerekir.

Divertikülit tedavisinde hangi hastalara ameliyat gerekir?

Hinchey sınıflaması
Evre 1 – divertikülit ve kalın bağırsak etrafında sınırlanmış apse
Evre 2 – divertikülit ve kalın bağırsaktan uzak apse (çatı kemiği içinde)
Evre 3 - divertikülit ve karın zarı iltihabı (peritonit)
Evre 4 - divertikülit ve karın zarının dışkı ile teması (fekal peritonit)

İlk kalın bağırsak divertiküliti atağı sonrasında ameliyat gerekir mi?
Geçmiş yıllarda ilk kalın bağırsak divertiküliti atağı sonrasında ameliyat önerilirken günümüzde birkaç atak beklenebilmektedir. Ancak, kaç divertikülit atağı sonrasında ameliyat gerekeceği konusunda dünya genelinde halen bir uzlaşıya varılamamıştır.

Hastanın yaşı ile ameliyat gerekliliği arasında bir ilişki var mıdır?
50 yaşın altında kalın bağırsak divertküliti atağı geçiren kişilerde bunun tekrarlama şansı daha ileri yaştakilere oranla daha fazladır.

Kalın bağırsak divertiküler hastalığı varlığında ne tür ameliyatlar uygulanır?

• Bağırsak divertikülü ameliyatları, Genel Cerrahi Uzmanları tarafından gerçekleştirilir, ağırlıklı olarak bağırsak cerrahisi (kolorektal cerrahi, koloproktoloji) uğraşan cerrahlar kolorektal cerrah olarak adlandırılır.
• Divertikülit ve delinme olan kalın bağırsak bölümü çıkartılır ve tekrar sağlam bölüm ile devamlılık sağlanır.
• Kalın bağırsağın çıkartılması işlemi açık cerrahi ileri laparoskopik cerrahi ile ve robotik cerrahi ile yapılabilir. Günümüzde laparoskopik cerrahi ve robotik cerrahi seçkin merkezlerde daha gündemde ve daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu yöntemler daha küçük deliklerden yapılması, ameliyat sonrasında kesi yeri fıtığı oluşma sıklığının daha az olması, daha az ağrılı olması, işe geri dönme süresinin daha kısa olması gibi avantajlar taşır. Maliyet, erken ve geç dönem komplikasyonları açısından bilinen olumsuz etkileri yoktur.
• Karın içinde dışkı ile kirlenme ve karın zarı iltihabı (peritonit) varsa kalın bağırsağın devamlılığı sağlanır, ancak bu vakalarda bağırsaktan kirli ortamda sağlanan devamlılık nedeniyle sızıntı olması riskine karşın, ince bağırsak karın dışına alınır (ileostomi).
   

Anahtar kelimeler: barsak divertikülü, bağırsak divertikülü, barsak divertiküler hastalığı, bağırsak divertiküler hastalığı, divertikülit, laparoskopik kolon cerrahisi, robotik kolon cerrahisi, peridivertiküler apse, retroperitoneal apse, dışkıda kan, gaitada kan, makattan kanama, makattan kan gelmesi, sıvı diyet, sulu diyet, katı diyet, liften zengin diyet, liften fakir diyet, divertiküler hastalıkta beslenme, divertikülit atağında beslenme, divertikülozis koli, divertikül iltihabı, divertikül iltihaplanması, karın ağrısı, gaz, karında şişkinlik, dışkılama alışkanlığında değişiklik, divertikül kanaması, divertikül delinmesi, divertikül apsesi, bağırsak divertikülitinde ameliyatsız tedavi, peritonit, Hinchey sınıflaması, ileostomi, kolorektal cerrahi, koloproktoloji, kolorektal cerrah

Kaynaklar
1. www.taviloglu.com
2. www.ucsfhealth.org
3. www.drtaviloglu.tv 
4. www.emedicine.medscape.com
5. www.genelcerrah.com 
6. www.fascrs.org 
7. www.barsakcerrahisi.com
8. www.medicinenet.com 
9. www.robotcerrahisi.com 
10. www.mayoclinic.com 
11. www.hemoroiduzmani.com
12. www.merckmanuals.com 
13. http://diet.com
14. Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus Gordon PH, Nivatvongs S. 2007.