Tüberküloz nedir?

Tüberküloz hastalığı, Mycobacterium tuberculosis adlı bakteri ile bulaşır ve en sık olarak balgam yolu ile yada damlacık enfeksiyonu şeklinde akciğerlere yerleşir. Dünya genelinde, tüberküloz veya verem hastalığından 3 milyon kişi yaşamını yitirmektedir. Tüberküloz hastalığı için ortalama bir yaş yoktur. 2000 ile 2020 yılları arasında yaklaşık 200 milyon kişinin tüberküloz veya verem mikrobuna yakalanacağı ve yaklaşık 35 milyon kişinin bu nedenle yaşamını yitireceği tahmin edilmektedir. Tüberküloz mikrobuna, Asya kıtasında 10 kat, siyah ırkta 8 kat ve Alaska yerlilerinde 5 kat daha fazla rastlanmaktadır.

Tüberküloz başlıca hangi organlara yerleşir?

-  Akciğer
-  Sindirim sistemi: Yemek borusu, mide, oniki parmak bağırsağı, ince bağırsak ve kalın bağırsak
-  Böbrekler
-  Kemik, eklemler ve omurga
-  Beyin
-  Kalp zarı (perikard)
-  Mesane (idrar kesesi)
-  Lenf bezleri
-  Üreme organları

Bağırsak tüberkülozu nedir?
Tüberküloz mikrobunun bağırsaklarda yerleşmesine ve hastalık oluşturmasına ‘bağırsak tüberkülozu’ adı verilir. Bağırsak tüberkülozunun sıklıkla az gelişmiş toplumların sorunu olduğu bilinmekle birlikte, gelişmiş toplumlarda ise AİDS hastalarında % 15-40 oranında tüberküloz hastalığına ve % 4 oranında bağırsak tüberkülozuna rastlanmaktadır. AİDS hastalığı olan ve HİV (human immundeficiency virus) enfeksiyonu taşıyan kişilerde, bağışıklık sisteminin zayıflaması nedeniyle, verem mikrobunun çok daha hızla yayıldığı bilinmektedir. Mycobacterium tuberculosis adlı bakteri ile oluşan bağırsak tüberkülozu başlıca üç yolla bulaşır: 1. Balgam yolu ile 2. Kan yolu ile 3. Çevredeki organlardan direkt bulaşma ile. Tüberkülozun bakterisinin hayvanlarda, böceklerde, toprakta ve diğer canlılarda canlı olarak yaşamadığı bilinmektedir. Tüberküloz (verem) mikrobunu alan hastaların % 90-95’inde hastalık gelişmez, ancak bu kişilerin % 5-10’unda tüberküloz hastalığı gelişir. Bağışıklık sistemi güçlü olan kişilerde tüberküloz mikrobu sıklıkla sadece akciğerlerde sınırlı kalırken, bağışıklığı zayıflamış kişilerde diğer organlara da yayılır. Gebe kadınlarda aktif verem mikrobu olması durumunda nadiren de olsa bebeğe bulaşabilir.

Bağırsak tüberkülozu olan hastalarda akciğer tüberkülozu da bulunur mu?
Bağırsak tüberkülozu hastalarının % 20-25’inde akciğer tüberkülozu mevcuttur. Ölümcül olan tüberküloz vakalarının % 55-90’ında bağırsakta tüberküloz belirlenmiştir.

Bağırsak tüberkülozu, bağırsakta ne tür değişiklere yol açar?
Bağırsak tüberkülozu bağırsak duvarında ödem (enflamasyon), ülserler (vakaların % 60’ında mevcuttur) ve büzüşme (fibrozis), nodüller (nasır gibi şişlikler), lenf bezlerinde şişme ve damarlarda tıkanıklık gibi değişikliklere yol açar. Benzer bulgulara iltihabi bir bağırsak hastalığı olan, Crohn hastalığında da rastlanır. Tüberküloz mikrobuna % 80-90 oranında ince bağırsağın son kısmı (ileum) ve kalın bağırsakta (kolon) rastlanılır. Nadiren tüberküloza yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağında rastlanır.

Bağırsak tüberkülozu hangi hastalıklarla karışabilir?

• Crohn hastalığı
• Non-Hodgkin lenfoma
• Yersinyozis
• Blastomikozis

Bağırsak tüberkülozu tanısı nasıl konulur?

• Bağırsak tüberkülozu tanısını koymak hayli güçtür, çünkü belirtileri diğer iltihabi bağırsak hastalıklarına benzerlik gösterir.
• Hastaların % 80-90’ında zayıflama, bulantı, kusma, kabızlık, ateş, gece terlemesi, karın sağ alt bölümünde kitle ve karın ağrısı mevcuttur.
• Kan tetkiklerinde kan sayımı düşük olarak (kansızlık, anemi) bulunur.
• Bağırsak röntgeninde, tespih tanesi gibi kalınlaşmalar izlenir.
• Karın ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi tetkikinde: bağırsak yağlı dokusunda (mezenter) kalınlaşmalar, derin ülserler ve lenf bezlerinde büyüme ve çürüme (nekroz) görülür.
• Bağırsak tüberkülozunun kesin tanısı için, karın zarından (periton) laparoskopik cerrahi veya tek delikten laparoskopi (SİLS) ile biyopsi almak gerekebilir. Laparoskopik cerrahi olanağı yoksa, doğrudan karın zarından iğne ile biopsi alınabilir, karında sıvı toplanması (ascites) varsa bundan iğne ile örnek alınabilir.
• Kolonoskopi ile ince bağırsağın son kısmı (ileum) ve kalın bağırsağın ilk kısmından (çekum) biopsi alınabilir.

Bağırsak tüberkülozunda ne tür komplikasyonlara rastlanır?
Bağırsak tüberkülozunda bağırsak delinmesi (perforasyon), kanama, darlıklar (striktür veya stenoz) ve bağırsak çürümesi (nekroz) rastlanılan komplikasyonlardır.

Bağırsak tüberkülozu nasıl tedavi edilir?
Tüberküloz tedavisi ortalama 6-12 ay arasında süren, uzun soluklu bir tedavidir. Tedavide çeşitli ilaçlar kullanılır ve bu ilaçlara bağlı bazı yan etkiler görülebilir.

-  İzoniazid: tablet şeklinde olup ağızdan alınır, uzun süre kullanımında karaciğer üzerine olumsuz etkiler görülebilir.
-  Rifampin: tablet şeklinde olup ağızdan alınır, uzun süre kullanımında karaciğer üzerine olumsuz etkiler görülebilir ve idrar rengini koyulaştırır.
-  Pirazinamid: tablet şeklinde olup ağızdan alınır, uzun süre kullanımında karaciğer üzerine olumsuz etkiler görülebilir ve gut hastalığına yol açabilir.
-  Etambutol: tablet şeklinde olup ağızdan alınır, uzun süre kullanımında görmede bulanıklığa yol açabilir.
-  Streptomisin: kas içine iğne şeklinde uygulanır, uzun süre kullanımında görmede baş dönmesi ve hafif işitme kaybına yol açabilir.

Tüberkülozun yayılması nasıl önlenebilir?
Tüberküloz bakterisi veya mikrobu ağırlıklı, hava yolu ile, yani aksırık, tıksırık, hapşırma, öksürme ve balgam çıkartma ile hastalıklı kişiden sağlıklı kişilere bulaşabilir. Güneş (ultraviyole) ışığında tüberküloz mikrobunun öldüğü bilinmektedir. Özellikle, kalabalık bir şekilde aynı odada barınan ve hijyen şartları iyi olmayan ortamlardaki kişilerde verem mikrobuna yakalanma şansı daha fazladır. Bu hastalar ile temasa giren sağlıklı kişilerin maske takması yararlı olur. Ayrıca, hastalıklı ve tedavi altında olmayan kişilerin; çatal, kaşık, bıçak, diş fırçası, bardak, tabak vb. malzemelerini ayırmakta yarar vardır. Tedaviye başladıktan iki hafta sonra bu ayırmaya gerek kalmayacaktır.

Anahtar kelimeler: bağırsak tüberkülozu, bağırsak veremi, AİDS hastalığı, HİV, mycobacterium tuberculosis, Crohn hastalığı, non-Hodgkin lenfoma, yersinyozis, blastomikozis, laparoskopik biopsi, bağırsak delinmesi, bağırsaktan kanama, yemek borusu tüberkülozu, mide tüberkülozu, oniki parmak bağırsağı tüberkülozu, ince bağırsak tüberkülozu, kalın bağırsak tüberkülozu, kolon tüberkülozu, böbrek tüberkülozu, mesane tüberkülozu, izoniazid, rifampin, pirazinamid, etambutol, streptomisin

Kaynaklar
1. www.genelcerrah.com
2. www.barsakcerrahisi.com 
3. www.kanserbilgileri.net 
4. www.kansercerrahisi.com
5. www.robotcerrahisi.com
6. www.fascrs.org
7. www.ehow.com 
8. www.emedicine.medscape.com 
9. www.mayoclinic.com
10. www.medicinenet.com
11. www.gutsense.org
12. www.webmd.com
13. www.merckmanuals.com