• İrritabıl bağırsak sendromu (İBS) toplumun yaklaşık % 10-20’sini ilgilendiren ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklikle seyreden fonksiyonel bir bağırsak sorunudur. Yılllık oluşma sıklığı ise % 1-2 civarındadır.
• İlk olarak 1892 yılında Osler tarafından muköz kolit adı verilmekle birlikte, spastik kolon, irritabıl kolon, sinirli kolon veya hasta mide adları da İBS ile eş anlamlı olarak kullanılır.
• Bağırsakta herhangi bir hastalık bulunamaması durumunda, hastanın yakınmalarına dayanarak konulan bir tanıdır.
• Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi enflamatuvar hastalıklar ile karışabilir.
• Batı toplumlarında İBS kadınlarda erkeklere oranla 2-3 kat daha fazla rastlanır.
• Hastaların % 50’sinde İBS yakınmaları 35 yaşın altında başlar.
• Bağırsak yakınmaları nedeniyle başvuran hastaların % 20-50’sini İBS oluşturmaktadır.

İrritabıl bağırsak sendromu (İBS) neden olur?
İrritabıl bağırsak sendromu belirtileri sinir sistemi ile bağırsak kasları arasındaki iletide bozukluk veya ileti kusuru sonucunda gelişir. Özellikle, kalın bağırsaktaki düşük dalga türündeki hareketlerde ve ince bağırsakta gıdaların iletiminde kusur gelişir. Bu düzensiz yönetim, bağırsak düz kasında aşırı bir hassasiyet veya huzursuzluk yaratır. Bağırsaklar ağrıyı çok daha yoğun bir şekilde algılar (viseral hiperaljezi) duruma gelirler. Bağırsak duvarındaki kaslar aşırı güçlü veya çok zayıf ve yavaş bir şekilde kasılabilirler. Gerçek anlamda bir tıkanıklık bulunmamasına rağmen, hasta şiddetli karın krampları ve fonksiyonel bir tıkanıklık tablosu oluşur. Bu durum uzun dönemde hastanın psikolojik durumunu da olumsuz yönde etkiler.  

• İrritabıl bağırsak sendromu’nda (İBS); karın ağrısı ve sıklıkla bağırsak alışkanlıklarında değişiklik olur; kabızlık veya ishal veya dönüşümlü olarak her ikisi de olabilir. Karın ağrısı sıklıkla yaygındır, yemeklerden sonra görülür ve dışkılama ile kaybolur. Çoğunlukla karın bölgesinde kramplar (ani ve keskin bir şekilde gelebilir), aşırı bir şişkinlik hissi, doluluk hissi veya geğirme, dışkılama alışkanlığında değişiklikler, dışkı ile birlikte sümüksü mukus gelmesi, aniden şiddetli bir dışkılama hissi ve yetersiz bağırsak hareketleridir. 
• Diğer belirtiler: midede ekşime, yanma, bulantı, kusma ve cinsel isteksizliktir. Kadınlarda belirtilerde adet dönemi öncesinde artış gözlenir.
• Manning ve ark. 1978 yılında İBS tanısı için 6 kirter tanımlamışlardır.  1. sıklaşan bağırsak hareketleri ile birlikte gelişen karın ağrısı  2. daha hafif bağırsak hareketleri ile birlikte gelişen karın ağrısı  3. dışkılama ile birlikte geçen karın ağrısı  4. karında gözle görülebilir şişkinlik  5. Olguların yaklaşık   % 25’inde dışkının boşalamama hissi  6. Olguların % 25’inde dışkıdan sümüksü akıntı gelmesi (mukore)
• 2006 yılında ise, İBS için güncel olarak kullanılan Roma kriterleri kabul edilmiştir. Bu kriterlere göre: yılın en az üç ayında tekrarlayan karın ağrısı ve karında huzursuzluk hissi bulunması ve ek olarak şu bulgulardan iki daha fazlasının bulunması gerekir: karın ağrısının dışkılama ile kaybolması, yakınmaların dışkı alışkanlıklarında değişiklik sonrasında başlaması, yakınmaların dışkının görünümü ve şeklinde değişiklik sonrasında başlaması.
• Destekleyen bulgular ise: dışkı sıklığının değişmesi, dışkı şeklinin değişmesi, dışkı çıkışının değişmesi (aşırı ıkınma veya tuvalete acilen gitme hissi), dışkıdan sümüksü akıntı gelmesi (mukore) ve karında belirgin şişkinlik görülmesidir.

İrritabıl bağırsak sendromunun (İBS) hangi tipleri vardır?
İrritabıl bağırsak sendromu’nun (İBS) başlıca dört tipi vardır.  1. ishalin hakim olduğu İBS  2. kabızlığın hakim olduğu İBS  3. İshal ve kabızlığın bir arada olduğu İBS  4. İshal ve kabızlığın dönüşümlü olarak yer aldığı İBS. Yaklaşık bir yıl içinde hastaların % 75’inde İBS tipinin değiştiği gözlenir ve hastaların yaklaşık % 30’unda kabızlığın hakim olduğu İBS tipinden, ishalin hakim olduğu İBS tipine dönüşüm gözlenir. 

İrritabıl bağırsak sendromu’nda (İBS) stresin etkisi var mıdır?
İrritabıl bağırsak sendromu psikolojik bir bozukluk nedeniyle değil, ancak duygusal bir stres sonucunda gelişir. Birçok kişide heyecanlı, stresli veya sinirli olduğu dönemlerde bulantı veya ishal gelişebilir. Stresin bağırsak üzerinde yaratacağı olumsuz etkileri kontrol etme olanağımız olmadığından, yaşantımızdaki stres etkenlerini yok etmek veya azaltmak yararlı olabilir. 

• Kan sayımı
• Dışkıda gizli kan testi
• Dışkıda parazit taraması
• Nefes testi: laktoz ve fruktoz tahammülsüzlüğünün araştırılması
• Tiroid testleri
• Kalsiyum testi
• Sedimantasyon
• CRP
• İnce bağırsak biopsisi (Çölyak hastalığı dışlamak için)
• Gastroskopi
• Kolonoskopi

• İnce bağırsak röntgeni (ilaçlı)
• Çift kontrastlı kalın bağırsak röntgeni (ilaçlı)
• Safra kesesi ultrasonu
• Bilgisayarlı tomografi

• Hastanın günlük tutması, kendisini rahatsız eden gıdaların anlaşılabilmesi açısından büyük önem taşır. Hafif ve orta dereceli belirtiler ile çoğunlukla bazı diyet değişiklikleri ile başa çıkmak mümkündür.
• Büyük porsiyonlu, yağlı ve kızartmalı gıdaların kısıtlanması yarar sağlayabilir.
• Kafein ve alkolün aynı şekilde kramplar ve ishale neden olabildiği bilinmektedir.
• Tatlandırıcılarda bulunan sorbitol adlı bir şeker türü, fruktoz adlı bal ve bazı meyvelerde bulunan bir şeker türü karında kramplar ve ishale neden olabilir.
• Fasülye, lahana, karnabahar, karalahana, Brüksel lahanası, soğan gibi gaz yapan bazı gıdalar kişilerdeki huzursuzluğu arttırabilir.
• Diyetteki çözünen lif oranını arttırmak, turunçgiller, keten tohumu ve baklagillerin tüketilmesi dışkıyı yumuşatıp karındaki krampları azaltabilir.
• Suda erimeyen lifli gıdalar selüloz, tahıl ve kepek sindirim sisteminde hareketi sırasında içine su çekeceğinden ishal sıklığını azaltacaktır.
• Bazı insanlarda fazla miktarda lif tüketilmesi huzursuzluk yaratabilir. Diyete lifi yavaş yavaş arttırarak ve yeterli oranda sıvı ile birlikte eklemek huzursuzluğu azaltabilir.

• İBS hastalarının % 10-20’sinde tedavi gerekir.
• Öncelikle irritabıl bağırsak sendromu’nun ciddi veya yaşamı tehdit eden bir hastalık olmadığının hastaya açıklanması ve ikna edilmesi endişe veya stresi azaltabilir.
• Stresin azaltılması, davranış tedavisi, biofeedback tedavisi, gevşeme ve ağrının giderilmesi hastanın yakınmalarını azaltır veya ortadan kaldırır.
• Orta ve şiddetli düzeyde yakınmaları olan kişiler deneyimli hekimler tarafından önerilecek olan bazı ilaçlardan yarar görebilirler. Bu ilaçlar irritabıl bağırsak sendromu belirtilerini azaltır ancak hastalığı tedavi etmezler. Bu ilaçların etki mekanizması bağırsak kaslarının hareketlerini normale döndürmek üzere programlanmıştır.
• Antikolinerjik ilaçlar: Disiklomin hydrochloride, Hyosiyamin sülfat
• Antidiyareik ilaçlar: Loperamid,
• Trisiklik antidepresan: İmipramin, Amitriptilin
• Prokinetikler: Cisaprid, Tegaserod
• Seratonin reseptör antagonisti: Alosetron
• Laksatif: Metil sellüloz, Metamucil

İrritabıl bağırsak sendromu (İBS) belirtileri ne kadar zamanda düzelir?
Belirtilerin düzelmesi çoğunlukla uzun bir süre alır. Belirgin bir düzelme sağlayabilmek için sıklıkla 6 ay veya daha uzun bir süre gerekmektedir. Bu sorunun düzelmesinde sabırlı olmak çok önemlidir. Uygun diyet ve ilaçların birlikte verilmesi irritabıl bağırsak sendromu tedavisinde büyük önem taşır.

İrritabıl bağırsak sendromu (İBS) daha ciddi hastalıklara neden olur mu?
İrritabıl bağırsak sendromu kanser, kanama ve iltihabi bağırsak hastalığı gibi sorunlara neden olmaz. Ancak, kronik ve tekrarlayıcı yapısı nedeniyle hastalarda geçici iş kaybına ve psikolojik sorunlara neden olabilir.

Anahtar kelimeler: irritabıl bağırsak sendromu, irritabıl barsak, bağırsak şişkinliği, barsak şişkinliği, spastik kolon, müköz kolit, kolit, irritabıl kolon, İBS, laktoz tahammülsüzlüğü, laktoz intoleransı, fruktoz tahammülsüzlüğü, fruktoz intoleransı

http://emedicine.medscape.com
www.fascrs.org
www.tkrcd.org.tr
www.genelcerrah.com
www.barsakcerrahisi.com
www.robotcerrahisi.com