Özel Sekreter ve Randevu: (0212) 219 84 84 / (0530) 326 06 96
       

Kabızlık (Konstipasyon)   

Video'yu izlemek için tıklayınız. Foruma gitmek için tıklayınız.
İlgili Videolar
Kabızlık nedir?
Haftada üç defadan az sayıda dışkılama veya zorlu dışkılama olayı klasik olarak kabızlık veya konstipasyon şeklinde adlandırılır. Kronik kabızlık yakınması olan kişiler, ya çok sert, yada çok az miktarda dışkılama yapmaktadır. Toplumun % 20'sine yakın bölümünde laksatif adı verilen dışkı gevşetici veya dışkı yumuşatıcı ilaçların kullanımı görülebilmektedir. Moore-Gillon'un çalışmasında hastaların kabızlığı nasıl tanımladıkları araştırılmış ve % 50'sinin seyrek dışkılama, % 25'inin aşırı ıkınma ve ağrılı ve zor dışkılama ve % 25'inin ise her ikisini birden kast ettikleri belirlenmiştir.

Kronik (fonksiyonel) kabızlık sorununa ne sıklıkta rastlanır?
Toplumda erişkinlerin % 2-30'unda kronik kabızlık sorununa rastlanmaktadır. Sonnenberg ve Koch'un çalışmasında, ABD nüfusunun yaklaşık olarak % 2'sinin düzenli olarak dışkı gevşetici (laksatif) ilaç kullandığı ve kabızlık nedeniyle hastanelere yılda 2.5 milyon hasta başvurusu olduğu belirlenmiştir. 65 yaş üzerindeki nüfusta kabızlığa kadınlarda, erkeklere oranla üç kat daha fazla rastlanmaktadır. Kabızlık sorunu olan hastaların yaklaşık % 50'sinde dışkılama zorluğu olduğu belirlenmiştir.

Kronik (fonksiyonel) kabızlık sınıflaması - Roma III kriterleri
Bu kriterlere göre aşağıdaki belirtilerden en az iki tanesinin 3 aydan beri var olması ve hastanın yakınmalarının ise en az 6 ay önce başlaması gerekir.

  • Haftada üç defadan az sayıda dışkılama olması
  • Dışkılamaların en az % 25'inde fazla ıkınma olması
  • Dışkılamaların en az % 25'inde katı ve hacimli dışkılama olması
  • Dışkılamaların en az % 25'inde, dışkıyı tam boşaltamama hissi
  • Dışkılamaların en az % 25'inde, dışkının takılma veya engellenme hissinin olması
  • Dışkılamaların en az % 25'inde, parmakla destek gerekmesi (parmakla boşaltma yapılması veya leğen kemiği yada çatı kemiği (pelvis) kaslarına destek yaparak dışkılama)
  • Dışkı gevşetici ilaç (laksatif) kullanmadan yumuşak dışkı çıkartamamak
  • Yetersiz huzursuz bağırsak sendromu (İBS) belirtileri olması
Ayrıca, Drossman ve ark, Devroede, Knowles, Ağaçhan ve ark. kabızlık için çeşitli sınıflamalar veya skorlama sistemleri tanımlamışlardır, ancak dünya genelinde en yaygın kullanılan sistem, halen Roma kriterleridir.

Kabızlık neden olur?
1. Doğumsal: Hirschsprung hastalığı (doğumsal megakolon veya doğumsal aganglionozis)

2. Edinsel: Chagas hastalığı (Trypanasoma cruzi adlı parazitin bağırsakta aşırı genişlemeye veya edinsel megakolon yada edinsel aganglionozis adı verilen duruma neden olması)

3. Tıkanıklığa bağlı
4. Fonksiyonel
    - Yetersiz lif alımı
    - Peynir ve süt gibi dışkıyı sertleştiren gıdaların aşırı tüketimi
    - Hareketsizlik, spor yapmamak
    - Dışkılama refleksini istemli olarak erteleme
    - Çevresel değişiklikler: tatile çıkmak (turist kabızlığı), hastaneye yatmak
    - Aşırı sıvı kaybı (kusma veya ishal) sonrası
    - Huzursuz bağırsak sendromu (İBS)
5. Nedeni bilinmeyen
    - Dolikokolon: kalın bağırsağın aşırı genişlemesi
    - Makat sarkması (rektal prolapsus)
6. İlaçlar
    - Fazla miktarda dışkı gevşetici (laksatif) kullanımı
    - Demir içeren ilaçlar
    - Ağrı kesici ilaçlar (analjezik)
    - Spazm giderici ilaçlar (antispazmodik)
    - Morfin (opioid)
    - Anestezi ilaçları
    - Kalp ve tansiyon ilaçları: Kalsiyum kanal blokerleri, beta blokerler,
    - Sara ilaçları
    - Depresyon ilaçları (antidepresanlar)
    - Parkinson ilaçları
    - Mide ilaçları: baryum, antiasit
    - İdrar söktürücü ilaçlar (diüretik)
    - Metal (kurşun, arsenik, fosfor) zehirlenmesi
    - Ondansetron (bulantı ilacı)
    - Bazı kanser ilaçları
7. Metabolik nedenler
8. Sinirlerle ilgili (nörojenik)
    - Rektum'da azalmış duyarlılık: fonksiyonel kabızlığı olan hastaların % 20-70'inde olduğu bildirilmektedir.
    - Von Recklinghausen hastalığı
    - Multipl endokrin neoplazi (MEN)
    - Felç
    - Omurilik tümörü
    - Omurilik yaralanmaları
    - Multipl skleroz
    - Tabes dorsalis
    - İnme
    - Kolonik inertia: sinir (Schwann) hücrelerinde anormallik nedeni ile
Kabızlığın nedeni belirlenemezse nasıl davranılır?
Kabızlık nedeni bulunmazsa üç ana neden düşünülür.
Normal bir dışkılama nasıl gerçekleşir?
    1. Bağırsağın üst kısımlarında kasılma hareketi başlar.
    2. Ikınma eylemi ile karın içi basınç artar.
    3. Dışkının dışarı atılabilmesi için makat kasları (anal sfinkter) gevşer.
    4. Puborektal kas gevşer ve böylelikle anorektal (makat ile rektum arasındaki) açı genişler.
Dışkılama bozukluğu nasıl sınıflandırılır?
    1. Çatı (leğen) kemiği (pelvik) tabanında yer alan kasların yeterince gevşememesi veya uygunsuz kasılması (anismus veya dissinerjik defekasyon).
    2. Yetersiz atılım gücü.
İdeal bir dışkı nasıl olmalıdır?
Sağlıklı veya ideal bir dışkı (gaita, kaka) kahverengi renkte, 10 ile 20 cm uzunluğunda ve fazla ıkınma gerektirmeden yada huzursuzluk yaratmadan çıkmalıdır. Dışkı (gaita) klozetin içindeki suya yavaşça düşmeli ve suya değdiğinde yavaşça dibe çökmelidir. Dışkının beraberinde az bir miktarda gaz ve koku da çıkmalıdır.

Hızla dibe çöken bir dışkı ne ifade eder?
Hızla dibe çöken bir dışkı, kişinin yeterince lif tüketmediğini veya liften fakir beslendiğini gösterir ve bu dışkı bağırsakta uzun sure beklediği için sıklıkla koyu renkli ve ağır olur. Bunun aksine, fazla veya aşırı miktarda lif tüketen kişilerin dışkısı hafif olur ve klozetteki suyun yüzeyinde kalır.

Soluk renkli bir dışkı ne ifade eder?
Soluk renkli ve gri dışkı (gaita, kaka) yetersiz safra içeriğini gösterir. Safra kesesi iltihabı (kolesistit), cerrahi sarılık, safra kesesi taşı, Giardia adlı parazit enfeksiyonları, karaciğer iltihabı (hepatit), kronik pankreatit ve siroz durumlarında dışkı soluk ve gri renkli, adeta 'camcı macunu' rengini alır. Ayrıca, mide asitini azaltan (antiasit) ilaçlarda soluk dışkıya neden olabilirler.

Sümüksü bir dışkı ne ifade eder?
Dışkının sümüksü bir kıvamda olması: bağırsaklarda iltihabi bir durum olduğunu, bakteri artışını, ve gıdaya bağlı allerji yada tahammülsüzlük olduğunu gösterir. Şekerli gıdaların yoğun bir şekilde tüketilmesi bağırsaktaki bakteri sayısını arttırır, bu durum fazla tatlı, ekmek, pirinç ve süt (laktoz içerir) tüketimi ile meydana gelir. Sümüksü dışkı oluşturan bazı iltihabi bağırsak hastalıkları da vardır, bunlar: huzursuz bağırsak sendromu, ülseratif kolit, divertikülit ve çölyak hastalığıdır. Bu hastalıklara sıklıkla; dışkıda kan, makattan kanama ve ishal de eşlik edebilir.

Dışkının incelmesi ne anlama gelir?
Kızartılmış ve yağlı gıdalar, çiğ sebze ve meyveler, soğuk içecekler dışkı çapında incelmeye yol açabilir. Ancak, dışkı çapının incelmesi bağırsak polipleri, bağırsak kanseri, prostat büyümesi, prostat kanseri gibi hastalıklarda da görülebilir

Dışkının değerlendirilmesi - Bristol dışkı şekli sınıflandırması
Tip 1: katı ve ayrık misket şeklinde yuvarlaklar
Tip 2: sosis şeklinde dışkı
Tip 3: üzerinde çatlaklar olan sosis şeklinde dışkı
Tip 4: düz ve yumuşak dışkı
Tip 5: yumuşak ve birbirinden ayrık küçük toplar
Tip 6: çamur gibi küçük tanelerden oluşan dışkı
Tip 7: hiç katı kısmı olmayan su gibi dışkı

Tıkayıcı tipte dışkılama ne anlama gelir?
Kronik kabızlığın özellikle çatı veya leğen kemiği (pelvik taban) kaslarının güçsüzlüğü nedeniyle ve kadınlarda ortaya çıkan türüne 'tıkayıcı tipte dışkılama' veya 'obstrüktif tipte defekasyon' adı verilir. Bu hastalarda % 25 oranında aşağıdaki belirtiler görülür.

- Sık olarak tuvalete gitme
- Uzun süre ıkınma (tenesmus)
- Dışkının tam olarak boşaltılamaması
- Düzenli olarak lavman ve dışkı gevşetici (laksatif) kullanımı
- Bağırsak hareketlerinin başlaması için, makat veya cinsel organlardan itme gereksinimi

Seong ve Kim 2013 yılında tıkayıcı tipte dışkılama hastalarını değerlendirme amacı ile bir skorlama sistemi önermişlerdir. Skorun 16'dan fazla olması durumunda ileri düzeyde tıkayıcı (obstrüktif) tipte dışkılama olduğu kararına varılır.

Tıkayıcı (obstrüktif) dışkılama skoru
    SKOR      
  0 1 2 3 4
Dışkılama girişimi sayısı 1 2 3-4 5-6 7'den fazla
Ikınma Hiçbir zaman % 25'den az % 50'den az % 75'den az Her zaman
Parmakla itme Hiçbir zaman % 25'den az % 50'den az % 75'den az  Her zaman
Tıkanıklık hissi Hiçbir zaman % 25'den az % 50'den az % 75'den az Her zaman
Tam boşalmama hissi Hiçbir zaman % 25'den az % 50'den az % 75'den az Her zaman

Kabızlık için pratik öneriler

Öncelikle beslenme şekli, bol lifli ve posa bırakan gıdalardan seçilmelidir. Bu amaçla aşağıdaki tablodaki bilgilere göre hareket etmekte yarar vardır. Yakınmaların uzaması durumunda mutlak bir hekim desteği almak yerinde olur.

    Sıvı alımı: Günde 10 bardağın veya 2 Lt'nin altına düşmemek kaydı ile SU içilmelidir. Sabah aç karnına oda ısısındaki bir bardak suyun içilmesi çok yarar sağlar. Anti ve ark. iki grup hastayı incelemişler ve birinci gruba günde 1.1 Lt sıvı ve ikinci gruba ise 2.1 Lt maden suyu vermişler ve dışkılama sayısı ve dışkı yumuşatıcı ilaçları bırakma yönünden maden suyu içen kişilerin çok daha fazla ilerleme kaydettiğini gözlemişlerdir.

    Liften zengin beslenme: Lifli gıdalar, dışkının yakıtı gibi kabul edilmelidir. Nasıl ki, bir araç yakıt olmadan hareket edemezse, bağırsaklarda aynı şekilde hareket edemez ve kabızlık görülür. Graham ve ark. çalışmalarında, günde 20 g lif alımı ile bağırsak hareketlerinin % 55 oranında ve dışkı ağırlığının ise % 157 oranında arttığını belirlemişlerdir. Benzer şekilde Muller-Lissner'de günlük 25 g lif alımı sonrasında kronik kabızlık sorunu olan hastalarda dışkı ağrılığı ve dışkılama sayısının arttığını ve dışkının bağırsaktan geçiş süresinin kısaldığını belirlemiştir.

    Suda erimeyen gıdalar: Baklagiller (bakla, nohut, mercimek, kuru fasulye ve bezelye) suda erimezler ve lif oranları yüksektir, yani yoğun posa bırakırlar ve bu nedenle kabızlık için çok yararlıdırlar.

    Suda eriyen gıdalar: Suda eriyen gıdalara yeşil sebzeler güzel bir örnektir. Bu tür besinlerin her ne kadar kabızlık için yararlı olduğu inanışı söz konusu ise de aslında suda erimeyen, yani posa bırakan gıdalara oranla kabızlık ile mücadelede daha az etkilidirler. Ancak, suda erimeyen gıdaların dengeli bir şekilde yeşil sebzeler ile birlikte tüketilmesi en ideal sonucu verir.

    Yağ: zeytinyağı bağırsak hareketini kolaylaştırır.

    Sebzeler: havuç, yeşil fasulye, kabak, enginar, pazı, ıspanak, lahana, kuşkonmaz, brokoli, Brüksel lahanası

    Ekmek: tam tahıllı

    Hububat: esmer pirinç, arpa, darı

    Meyveler: armut, kuru kayısı, kuru incir, kuru erik, papaya, şeftali, ananas

    Bitkiler: keten tohumu, sinameki, rezene

    - Kabızlığa yol açan gıdalar: yağ ve şekerden zengin gıdalar, dondurma, süt ve peynir kabızlığa zemin hazırlar. Bu nedenle, bu tür gıdalardan olabildiğince kaçınmak yarar sağlar.

    - Spor: Günlük yaşantıda mümkün olduğunca hareketli olmakta yarar vardır, bu açıdan düzenli yapılan spor ve yürüyüşün yararı çoktur. Dukas ve ark. 36 ile 61 yaş arasındaki 62.000 kadın üzerinde yaptıkları anket çalışmasında, yoğun spor ve egzersiz yapan kadınlar ile hareketsiz olan ve sadece günde 20 g lif alan kadınları karşılaştırdıklarında, spor yapanlarda kabızlık sorununun belirgin şekilde gerilediğini saptamışlardır.
Ülkemizde gerek baklagiller ve gerekse de yeşil sebzelere en kaliteli koşullarda her an ulaşabilmek mümkündür. Bu tür besin alışkanlıklarının fazla olmadığı ve ağırlıklı olarak kırmızı et ile beslenen Batı ülkelerinde bu tür gıdalar yerini MÜSLİ veya CORNFLAKES gibi ürünlere bırakmıştır. Ülkemizde de bu tür takviyeler yulaf ezmesi olarak yaygın şekilde satılmaktadır. Ülkemizde de baklagiller ve yeşil sebzelerden fakir beslenen kişilerin bu tür ürünleri tercih etmeleri yarar sağlayabilir. Kabızlık ile etkin bir mücadele için düzenli olarak, günde 20 ile 35 gram arasında lif alınmalıdır. Murakami ve ark. günlük diyette düşük su, magnezyum ve lif alımı (6.4 g/gün) sonrasında, ciddi oranda ''fonksiyonel kabızlık'' gözlendiğini bildirmişlerdir.

KABIZLIK İLAÇLARI

- Lif takviyeleri: Gıdalar ile yeterince lif alınamaması durumunda düzenli olarak doğal lif takviyeleri kullanılması çok yararlıdır. Reçetesiz olarak satılırlar.

- Probiyotikler: kalın bağırsak için sindirimde gerekli olan Laktobasillus, Bifodobakter ve Streptokok gibi yararlı bakterilerin doğal takviye olarak alınmasıdır. Reçetesiz olarak satılırlar.

- Prebiyotikler: laktuloz gibi kısa zincirli karbonhidratlar olup yararlı kalın bağırsak bakterilerinin hareketlerini taklit eden takviyelerdir.

- Dışkı hacmini arttıran doğal takviyeler: Psyllium (karnıyarık otu - Metamucil, Fibercare, Fiberall, Genfiber, Natural Psyllium Fiber, Hydrocil, Konsyl, Reguloid, Natural Fiber Laxative, Syllact, Serutan), megakolon ve huzursuz bağırsak sendromu olan hastalarda kullanılmamalıdır.

- Ozmotik laksatifler: Glycolax, Miralax, Laktuloz: yan etki olarak karında şişkinlik ve gaza neden olabilirler.

- Dışkı yumuşatıcılar: Dulcolax, Ex-lax, Dioctyn, Colace, Silace, Stool softener, Genasoft, Docusate sodyum, Docusate calcium: yan etki olarak karın kramplarına yol açabilir.

- Magnezyum türevleri: Magnezyum sülfat, magnezyum hidroksit, magnezyum sitrat: böbrek yetersizliği olan hastalarda kullanılmamalıdır.

- Sorbitol: yan etki olarak karında şişkinlik ve gaza neden olabilirler.

- Senna (sinameki): yan etki olarak melanozis koli'ye (kalın bağırsağın geçici olarak kararması) neden olabilirler.

- Bağırsak hareketlerini arttıran ilaçlar: Cisapride, Renzapride

- Polietilen glikol: yan etki olarak bulantı ve karında kramp şeklinde karın ağrısına neden olabilirler.

- Tegaserod: yan etki olarak baş ağrısı ve bulantıya neden olabilirler.

- Lubiprostone: yan etki olarak baş ağrısı ve bulantıya neden olabilirler.

- Diğer: Bisakodil, Metil sellüloz , Hint yağı (Kastor yağı)

- Yeni ilaçlar: Neurotrophin-3, alvimopan, linaclotide, kenodeoksikolik asit

Kabızlık ilaçları yarar sağlamazsa ne yapmalı?
Kabızlık kanser belirtisi olabilir mi?
Kabızlık özellikle ilerlemiş ve tıkanıklığa yol açmış olan bağırsak kanserinin, rektum kanserinin veya makat kanserinin belirtisi olarak kendisini gösterebilir. Bu nedenle ileri yaştaki kişilerde giderek artan bir kabızlık olması veya kalın bağırsak kanseri öyküsü olan ailelerde yaşın önemi olmaksızın, olasılıklar arasında mutlaka bağırsak kanserinin olmadığını ispat etmek gerekir.

Kabızlık giderici ilaçların yan etkisi var mıdır?
Uygunsuz kullanılırsa kabızlık ilaçları (laksatifler) zarar verebilir. Bazı kişilerin kabızlık ilaçlarını giderek artan dozda kullanır ve bağırsaklarda bağımlılık yaparak bu ilaçlara yanıt veremez hale gelirler.

Kabızlık için araştırma yöntemleri
Bu nedenle konu ile ilgili bir hekime muayene olmakta yarar vardır. Bu alanda yapılabilecek kolonoskopi (kalın bağırsağın makattan endoskop adı verilen ışıklı hortum şeklinde bir aletle incelenmesi), ilaçlı kalın bağırsak röntgeni vb. değişik araştırma yöntemleri vardır.

- Karın muayenesi: karın muayenesi sıklıkla normal bulunur, bazen dışkı ile dolu bağırsak hissedilebilir, bu arada karın içinde kitle varlığı veya dalak yada karaciğer organlarında büyüme araştırılır.

- Makat muayenesi: Bu muayeneye anorektal muayene adı da verilir. Hastalar genellikle bu muayeneyi sevimsiz bulur ve bu nedenle kısmen korkma ve kısmen de utanma duygusu içinde, doktora gitmekten kaçınırlar. Ancak, birçok hastalığın tanısının sadece bu şekilde konulduğunu ve diğer araştırmalar sonrasında erken dönemde tedavi edilebildiğini bilmekte yarar vardır. Bu muayene sırasında makat bölgesinde: hemoroid (basur), makat çatlağı (anal fissür), makat fistülü (anal fistül, perianal fistül, anorektal fistül), kıl dönmesi (pilonidal sinüs, sinüs pilonidalis, pilonidal kist), makat siğili (anal kondilom, kondiloma akuminata, anal siğil), rektal polip, makat kanseri, (anal kanser, anüs kanseri), rektum kanseri, makat sarkması (rektal prolapsus), rektosel, anismus, anal kriptit, makat darlığı, gaz ve dışkı kaçırma, vb. birçok hastalığın tanısı konulabilir.

- Dışkıda gizli kan testi

- Kan tetkikleri: üre, kalsiyum, tiroid tetkikler

- Anoskopi: Sıklıkla makat bölgesi muayenesi ile birlikte yapılır, ince ışıklı bir alet yardımı ile makat kanalının incelenmesi işlemidir. Bu sırada bir kitle görülmesi durumunda, biyopsi amacı ile parça da alınabilir.

- Rektoskopi: makat ve rektum bölgesinin incelenmesi işlemidir.

- Sigmoidoskopi: kalın bağırsağın sol yarısının incelenmesi işlemidir.

- Kolonoskopi: Rutin sağlık kontrolü tetkikleri arasında yer alan kolonoskopi, 40 yaş üzerindeki sağlıklı kişilere önerilmekte ve normal sonuç elde edilmesi durumunda her 10 yılda bir tekrarlanması salık verilmektedir.

-- İlaçlı bağırsak filmi: baryumlu kolon grafisi, lavman opaklı kolon grafisi adları da verilir. Kalın bağırsağın ilaç verildikten sonra röntgen ile incelenmesi prensibine dayanır. Geçmişte çok yaygın olarak kullanırken, günümüzde kolonoskopinin yaygınlığı nedeniyle kullanımı sınırlanmıştır, ancak özel durumlarda çok yararlı bir araştırma yöntemidir.

- Sintigrafi: indium-111, teknesyum 99 ile

Kabızlığa özgü detaylı araştırma tetkikleri hangileridir?

1. Kalın bağırsak geçiş zamanı ölçümü: Tetkik öncesinde sıklıkla hastalara üç gün boyunca günde 20-30 gram lif içeren diyet verilir. Bundan sonra, hastaya içinde çok sayıda (21 adet) röntgende görünen belirteçli (radyo-opak marker) haplar içirilir. Bundan sonra 5. ve 7. günde karın ve leğen kemiğini içine alacak şekilde röntgen çekilir ve belirteçlerin oradaki varlığı araştırılır. Bu incelemelerde sıklıkla % 25 civarında ’dissinerjik defekasyon’’ veya ‘‘anismus’’ belirlenmektedir. Bu tetkik sırasında belirteçlerin, kalın bağırsağın başlangıç bölümü olan sağ yarısına, sol yarısına, rekto-sigmoid bölgeye ulaşma süreleri ve kalın bağırsağı toplam geçiş süreleri hesaplanır. Cho ve ark. 2013 yılında Kore’de gerçekleştirdikleri çalışmada sağlıklı erkeklerde toplam kalın bağırsak geçiş zamanını ortalama 8.8 saat ve kadınlarda ise 24.7 saat olarak belirlemişlerdir. Drossman ve Heaton’un çalışmalarında da benzer şekilde kadınlarda, erkeklerde oranla belirgin şekilde sık oranda kabızlığa rastlandığı belirlenmiştir. Jung ve ark. gerçekleştirdikleri bir diğer Kore kaynaklı çalışmada ise, erkeklerde toplam kalın bağırsak geçiş zamanını ortalama 22.3 saat ve kadınlarda ise 30.1 saat olarak bulunmuştur. Kalın bağırsak geçiş zamanını etkileyen faktörler arasında: vücut kitle indeksi (boy ve kilo oranı) ve yaş vurgulanmıştır. Burkitt ve ark. çalışmasında, düşük lifle beslenen İngiliz toplumunda ortalama bağırsak geçiş zamanının 80 saat ve ortalama dışkı ağrılığının 110 gr/gün olduğu ve buna karşın, yüksek lifle beslenen Ugandalı katılımcıların ortalama bağırsak geçiş zamanının 34 saat ve ortalama dışkı ağrılığının 450 gr/gün olduğu belirlenmiştir.

2. Defekografi:
Anorektal bölgenin bozukluklarını, dışkıyı atma kapasitesini, rektal kas kontraksiyonlarını ve gevşemesini ölçmeye yarayan bir tetkik yöntemidir. Proktografi, boşaltım proktografisi, video defekografi gibi isimlerle de anılır. Tetkik sırasında doktor makat içine aynen dışkı gibi bir macun doldurur, hasta röntgen makinesinin altına yerleştirilen oturaklı bir iskemle (komot) üzerine oturtulur ve bu macunu atmak için makatını sıkıp gevşetmesi istenilir. Bu macunun atılması sırasında çeşitli röntgen filmleri çekilerek, sorunun şiddeti anlaşılmaya çalışılır. Defekografi sırasında makat (anüs) ve rektum arasındaki 'anorektal açı' olarak adlandırılan açı da değerlendirilir. Anorektal açının özelliği; leğen veya çatı kemiğinin tabanı olarak kabul edilen pelvik tabanın gücünün kontrol eden kas olan 'puborektal kasın' işlevini veya kasılma gücünü göstermesidir. Sağlıklı kişilerde anorektal açı, dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının gevşemesi nedeniyle geniş açı şeklindedir. Defekografi tetkikinde, ıkınma sırasında anorektal açının geniş açı şeklini alamaması, pelvik taban kaslarının gevşeyememesi nedeniyle olur ki, bu duruma ''dissinerjik defekasyon'' veya ''anismus'' adı verilir.

3. Anorektal fonksiyon testleri
    - Anorektal manometri: Anal sifinkter adı verilen dışkı tutma kaslarının gücünü ölçme amacı ile yapılan testtir. Makat içine içi hava ile şişirilen bir balon yerleştirilir ve geriye doğru çekilerek sfinkter kasının gücü ve kasılma yeteneği ölçülür.

    - Balon atılım testi: Makat içine yerleştirilen ve içi değişik hacimlerde su ile doldurulan bir balonun makat dışına atılması ile tetkik gerçekleştirilir. Balon 50 ml sıvı ile şişirildiğinde bir dakikadan uzun sürede dışarı atılırsa veya hasta balonu atmada başarılı olamazsa, tıkayıcı (obstrüktif) tipte dışkılamaya işaret eder.
4. Anorektal elektromiyografi (EMG): Bu tetkikte, internal anal sfinkter (istemsiz olarak kasılan iç makat kası, makat içi basıncını arttırır, dışkılamada eyleminde etkili), eksternal anal sfinkter (istemli olarak kasılan dış makat kası, gaz ve dışkı tutmada etkili) ve puborektal kas (pelvik taban kası, ıkınma sırasında gevşer ve dışkının rahat boşalmasına yardımcı olur) hakkında fikir edinmeye yarar sağlar. Puborektal kasta ıkınma sırasında gevşeme olmazsa, bu duruma zıt kasılma veya parodoksal kontraksiyon adı verilir ve 'anismus' gibi durumlarda görülür.

5. Biyopsi alınması: özellikle Hirschsprung hastalığının tanısında endoskopik çok sayıda biyopsi alarak hastalığın tanısının konulması çok önemlidir.

Megakolon veya megarektum ne demektir?
Ruhsal sorunları olan, bunama, Parkinson hastalığı varlığında ve huzur evlerinde yaşayan yaşlılarda kas fonksiyonlarının bozulmasına bağlı olarak kalın bağırsak sigmoid kolon veya rektum aşırı miktarda genişleyebilir ki bu duruma ''megakolon'', ''megasigmoid'' veya ''megarektum'' adı verilir. Tanı sıklıkla defekografi ile konulur.

Hirschsprung hastalığı nedir?
Kalın bağırsağın son kısmında bazı sinirlerin doğuştan eksikliğine bağlı olarak, şiddetli kabızlık olmasına; doğumsal megakolon, doğumsal aganglionozis veya Hirschsprung hastalığı adı verilir. Tanı için, kalın bağırsağın rektum bölümünden derin biyopsiler alınır. Sıklıkla erkek çocuklarda görülen bir sorun olup, nadiren erişkinlerde olan türleri vardır. Hirschsprung hastalığının tanısında, anorektal manometri tetkikinde istirahat basınçlarının, hastaların büyük bölümünde artmış olduğu belirlenmiştir.

Kabızlık için Biofeedback tedavisi nedir?
Kabızlık ile mücadelede diyet düzenlemeleri dışında en etkin yöntemlerin başında biofeedback tedavisi gelir. Kronik kabızlık, pelvik taban dissinerjisi (anismus) ve gaz ile dışkı kaçırma gibi durumlarda hastaya makat kaslarını doğru şekilde kasmasını öğretmek için biofeedback cihazları kullanılır. Tedavinin üç aşaması vardır: dış makat kasının (eksternal anal sfinkter) egzersizi, makattaki katı ve sıvı dışkı ile gaz hislerinin ayırımının öğretilmesi, dışkı geldiğinde iç ve dış makat kasları arasındaki uygun koordinasyonun öğretilmesidir. Bir seans ortalama iki saat kadar sürer ve seanslara 4-8 haftalık aralıklarla ve yaklaşık bir yıl süre ile devam edilir. Bu tür cihazlar aynı şekilde, idrar kaçırma (üriner inkontinens) ve nörojenik mesane adı verilen sık idrar gitme sorunlarında da yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Schouten ve Gordon çalışmalarında, 1987 – 2005 yılları arasında yayınlanan, kabızlık tedavisinde biofeedback uygulanan toplam 699 olguluk 24 ayrı çalışmayı incelediklerinde, kabızlık nedeniyle gerçekleştirilen proktokolektomi veya total kolektomi ameliyatlarında ortalama başarı oranının % 62 (% 8-100) olarak elde edildiğini belirlemişlerdir. Ameliyatların uzun dönem sonuçları incelendiğinde, daha az risk almak adına, kronik kabızlık hastalarında öncelikle, biofeedback tedavisi denenmekte ve yanıt alınamazsa, uygun olgularda ameliyat kararı alınmaktadır.

Makat kasları uyarı (anal stimülasyon) tedavisi nedir?
Makat içine serçe parmağı inceliğinde bir plastik prob (anal prob) yerleştirilir ve düşük akımlarla makat analı içine elektriksel uyarılar verilerek, makat kasları ve dışkılama işlemi güçlendirilmeye çalışılır. Çalışma süresi ortalama 10-15 dakika civarındadır ve en az üç ay ünde iki kez ve tercihen bir yıla dek kadar çalışmanın yapılması önerilir. Kalp pili varlığında, kalpte ritim sorunu (aritmi) varlığında, sara (epilepsi) hastası olanlar, hamilelerde, makatta iltihabi durumu olanlara uygulanmamalıdır.

Kabızlık ameliyatı nedir?
Kabızlık için hiçbir tedavi yöntemi ile yanıt alınamazsa ve bağırsak sinirlerinde ciddi bir ileti sorunu olduğu kararına varılırsa uygun olgularda ameliyat önerilir. Kabızlık ameliyatları Genel Cerrahlar tarafından gerçekleştirilir ve bağırsak cerrahisi (kolorektal cerrahi, koloproktoloji) üzerinde uzmanlaşmış cerrahlara ise kolorektal cerrah adı verilir.

1. STARR ameliyatı: 'tıkayıcı tipte dışkılama' veya 'obstrüktif tipte defekasyon' tedavisinde çok etkin olan bir yöntemdir. Tekniğin esası sarkmış olan bağırsağı veya rektum bölümünü stapler adı verilen dikiş makinesi gibi bir alet ile makattan girerek kesme veya kısaltma işlemidir.

STARR ameliyatına uygun olan hastalar
STARR ameliyatına uygun olmayan hastalar
  • Gebelik durumu
  • Kalın bağırsak filmi veya kolonoskopide farklı bir sorun bulunması
  • Bağırsak fonksiyonlarını etkileyen bir tedavi alıyor olmak
  • İşlem öncesinde Macrogol (polyethylene glycol) almış olmak
  • Geçirilmiş makat ameliyatı olması (göreceli)
  • Kan tetkiklerinde bir sorun olması (göreceli)
  • Yaygın (sistemik) bir vücut hastalığı olması (göreceli)
Olası komplikasyonlar
Biviano ve ark. çalışmasında, STARR ameliyatı sonrası üç yıllık takipte hastaların % 24'ünde aralıklı makattan kanama, % 17'sinde makat ağrısı, % 25'inde gaz kaçırma olduğunu belirlemişlerdir. STARR ameliyatı sonrasındaki genel hasta memnuniyetinin % 85 düzeyinde olduğu saptanmıştır.

2. Subtotal kolektomi (total abdominal kolektomi): Kabızlık nedeniyle, kalın bağırsağın karın içindeki bölümünün tamamının alınması, ancak kalın bağırsağın makat öncesinde son kısmı olan rektum'un yerinde bırakılması işlemidir. Ancak, bu ameliyat, kalın bağırsağın emilim yüzeyini yok edeceğinden günde 6-8 kez ishale neden olacağı bilinmeli ve önceden iyi şekilde araştırıldıktan sonra hasta ile cerrah arasında karar verilerek gerçekleştirilmelidir. İyi seçilen olgularda kabızlık cerrahisi ile iyi sonuçlar alınabilmektedir. Bu amaçla günümüzde laparoskopik cerrahi (kansız ameliyat) veya robotik cerrahi, artık yoğun bir şekilde açık ameliyata tercih edilmektedir. Schouten ve Gordon çalışmalarında, 1981 – 2004 yılları arasında yayınlanan toplam 750 olguluk 29 ayrı çalışmayı incelediklerinde, kabızlık nedeniyle gerçekleştirilen subtotal kolektomi ameliyatlarında ortalama % 83 (% 50-100) başarı elde edildiğini belirlemişlerdir.

3. Proktokolektomi (total kolektomi): Özellikle, Hirschsprung hastalığında kalın bağırsağın tamamında sinirlerin eksik olmasına bağlı, son bölüm olan rektum dahil olmak üzere tüm kalın bağırsağın alınmasıdır. Bu ameliyat sonrasında ince bağırsaktan bir rezervuar veya poş yapılır ve ileo-anal anastomoz adı verilen ince bağırsağın son kısmı ile makat arasında bağlantı sağlanır. Bu anastomoz veya bağlantının güvenliği açısından 3-6 ay süre ile koruyucu ileostomi (ince bağırsağın son kısmı olan ileum'un karın derisine ağızlaştırılması) adı verilen işlem de eklenir. Bu ameliyatın belirgin komplikasyonları olmasına karşın, genel başarı oranı % 85'dir.
 
       
       
       
       
       
       
       
       
       
       
       
 

Anahtar kelimeler:
kabızlık, fonksiyonel kabızlık, turist kabızlığı, konstipasyon, dışkı gevşetici, dışkı yumuşatıcı, laksatif, ağrılı dışkılama, zor dışkılama, güç dışkılama, dışkılama zorluğu, dışkılama güçlüğü, sert dışkılama, kabızlık sınıflaması, kabızlık skorlaması, Roma III kriterleri, parmakla destekleyerek dışkılama, dışkıyı tam boşaltamama, az sayıda dışkılama, fazla ıkınma, dışkı takılması, dışkı engellenmesi, huzursuz bağırsak sendromu, irritabıl bağırsak sendromu, İBS, Hirschsprung hastalığı, megakolon, kolonik aganglionozis, Chagas hastalığı, Trypanasoma cruzi, bağırsak kanseri, bağırsak yapışıklığı, adhezyon, brid, fıtık, herni volvulus, bağırsak tüberkülozu, bağırsak veremi, bağırsakta endometriozis, bağırsak divertikülü, makat darlığı, anal stenoz, sigmoidosel, anismus, spastik pelvik taban sendromu, dissinerjik defekasyon, iskemik kolit, Ogilvie sendromu, dolikokolon, dolikosigma, rektal prolapsus, makat sarkması, demir hapı, ağrı kesici, analjezik, antispazmodik, opioid, morfin, kalsiyum kanal blokeri, beta bloker, antidepresan, depresyon ilacı, baryum, antiasit, gebelik, diyabet, amiloidoz, hiperkalsemi, hiperparatiroidi, hipotiroidi, feokromasitoma, skleroderma, üremi, Von Recklinghausen hastalığı, multipl endokrin neoplazi, MEN, Tabes dorsalis, inme, omurilik tümörü, omurilik yaralanması, multipl skleroz, karında huzursuzluk, karın şişkinliği, makat kanseri, rektosel, pelvik taban bozukluğu, anorektal açı, puborektal kas, internal anal sfinkter, eksternal anal sfinkter, normal dışkı, ideal dışkı, soluk dışkı, hafif dışkı, ağır dışkı, soluk dışkı, sümüksü dışkı, iltihabi bağırsak hastalığı, Crohn hastalığı, ülseratif kolit, kolitis ülseroza, dışkıda kan, dışkıda gizli kan, makattan kanama, dışkıda incelme, bağırsakta polip, bağırsak kanseri, barsak polibi, Bristol dışkı şekli sınıflandırması, obstrüktif defekasyon, tıkayıcı tipte defekasyon, tenesmus, sürekli ıkınma hissi, dışkının tam boşalmaması, tıkayıcı dışkılama skoru, obstrüktif dışkılama skoru, dışkılama sayısı, suda erimeyen gıda, suda eriyen gıda, posalı gıda, yulaf ezmesi, müsli, cornflakes, lif takviyesi, probiyotik, prebiyotik, Laktobasillus, Bifodobakter, Streptokok, laktuloz, Psyllium, karnıyarık otu, Magnezyum sülfat, magnezyum hidroksit, magnezyum sitrat, sorbitol, senna, karın ağrısı, Tegaserod, Lubiprostone, Bisakodil, Metil sellüloz , Hint yağı, Kastor yağı, Neurotrophin-3, alvimopan, linaclotide, kenodeoksikolik asit, rektum kanseri, kolorektal cerrahi, proktoloji, koloproktoloji, kolorektal cerrah, proktolog, anoskopi, rektoskopi, sigmoidoskopi, proktoskopi, kolonoskopi, bağırsak filmi, bağırsak röntgeni, makat muayenesi, hemoroid, basur, makat çatlağı, makatta çatlak, anal fissür, makat fistülü, anal fistül, perianal fistül, anorektal fistül, kıl dönmesi, pilonidal sinüs, sinüs pilonidalis, pilonidal kist, makat siğili, anal kondilom, kondiloma akuminata, anal siğil, makat kanseri, makat karsinomu, anal kanser, anal karsinom, anüs kanseri, anüs karsinomu, rektal polip, anal kriptit, gaz kaçırma, dışkı kaçırma, gaz inkontinensi, dışkı inkontinensi, fekal inkontinens, proktografi, boşaltım proktografisi, video defekografi, defekografi, anal manometri, anorektal manometri, balon atılım testi, anorektal elektromiyografi, anorektal EMG, megakolon, megarektum, biofeedback tedavisi, nörojen mesane, üriner inkontinens, idrar kaçırma, proktokolektomi, total kolektomi, makat kası uyarı tedavisi, anal stimülasyon, STARR ameliyatı, rektal intussusepsiyon, Macrogol, polyethylene glycol, makat ameliyatı, bağırsak fistülü, barsak fistülü, kolon fistülü, makat ağrısı, laparoskopik cerrahi, robotik cerrahi, robot cerrahisi, ileo-anal anastomoz, ileostomi

Kaynaklar
1. Lee TH, Lee JS, Hong SJ, et al. Rectal hyposensitivity and functional anorectal outlet obstruction are common entities in patients with functional constipation but are not significantly associated. Korean J Intern Med 2013; 28 (1): 54-61.
2. Seong MK, Kim TW. Significance of defecographic parameters in diagnosing pelvic floor dyssynergia. J Korean Surg Soc 2013; 84 (4): 225-230.
3. Kumar A, Lokesh H, Ghoshal UC. Successful outcome of refractory chronic constipation by surgical treatment: a series of 34 patients. J Neurogastroenterol Motil 2013; 19 (1): 78-84.
4. Cho KO, Jo YJ, Song BK, et al. Colon transit time according to physical activity and characteristics in South Korean adults. World J Gastroenterol 2013; 19 (4): 550-555.
5. Asli IN, Ehsani MJ, Javadi H, et al. Comparison of three with six regions of interest analyses in patients with idiopathic constipation undertaking colon transit scintigraphy using 67Ga-citrate. Eur Rev Med Pharmacol Sci 2013; 17 (1): 69-74.
6. Kim JY, Son BK, Lee SS. Effects of adlay, buckwheat, and barley on transit time and the antioxidative system in obesity induced rats. Nutr Res Pract 2012; 6 (3): 208-212.
7. Bove A, Pucciani F, Bellini M, et al. Consensus statement AIGO/SICCR: diagnosis and treatment of chronic constipation and obstructed defecation (part I: diagnosis). World J Gastroenterol 2012; 18 (14): 1555-1564.
8. Bozkurt MA, Kalaycı MU, Gemici E ve ark. Kabızlığın etyolojik incelemesinde kolonik geçiş zamanı ölçümü önemli midir? Ulusal Cerrahi Derg 2012; 28 (1): 31-33.
9. Biviano I, Badiali D, Candeloro L, et al. Comparative outcome of stapled trans-anal rectal resection and macrogol in the treatment of defecation disorders. World J Gastroenterol 2011; 17 (37): 4199-4205.
10. Mihaylov S, Stark C, McColl E, et al. Stepped treatment of older adults on laxatives. The STOOL trial. Health Technol Assess 2008 May;12(13):iii-iv, ix-139.
11. Schouten WR, Gordon PH. Constipation. In: Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus p 1081-1123. Eds: Gordon PH, Nivatvongs S, Informa, 2007, USA.
12. Murakami K, Sasaki S, Okubo H, et al. Association between dietary fiber, water and magnesium intake and functional constipation among young Japanese women. Eur J Clin Nutr 2007; 61:616-622.
13. Longstreth GF, Thompson WG, Chey WD, et al. Functional bowel disorders. Gastroenterology 2006; 130: 1480–91.
14. Gladman MA, Lunniss PJ, Scott SM, Swash M. Rectal hyposensitivity. Am J Gastroenterol 2006; 101: 1140-1151.
15. Vrees MD, Weiss EG. The evaluation of constipation. Clin Colon Rectal Surg 2005; 18 (2): 65-75.
16. Higgins PD, Johanson JF. Epidemiology of constipation in North America: a systematic review. Am J Gastroenterol 2004; 99: 750–9.
17. Dukas L, Willett WC, Giovannucci EL. Association between physical activity, fiber intake, and other lifestyle variables and constipation in a study of women. Am J Gastroenterol 2003; 98:1790–1796.
18. Jung HK, Kim DY, Moon IH. Effects of gender and menstrual cycle on colonic transit time in healthy subjects. Korean J Intern Med 2003; 18: 181-186.
19. Knowles CH, Scott SM, Legg PE, et al. Level of classification performance of KESS (symptom scoring system for constipation) validated in a prospective series of 105 patients. Dis Colon Rectum 2002; 45: 842-843.
20. Roos JE, Weishaupt D, Wildermuth S, et al. Experience of 4 years with open MR defecography: pictorial review of anorectal anatomy and disease. Radiographics 2002; 22 (4): 817-832.
21. Anti J, Pignataro G, Armuzzi A, et al. Water supplementation enhances the effect of high-fiber diet on stool frequency and laxative consumption in adult patients with functional constipation. Hepatogastroenterology 1998; 45:727–732.
22. Agachan F, Chen T, Pfeifer J, Reissman P, Wexner SD. A constipation scoring system to simplify evaluation and management of constipated patients. Dis Colon Rectum 1996; 39:681–685.
23. Drossman DA, Li Z, Andruzzi E, et al. U.S. householder survey of functional gastrointestinal disorders. Prevalence, sociodemography, and health impact. Dig Dis Sci 1993; 38: 1569-1580.
24. Heaton KW, Radvan J, Cripps H, et al. Defecation frequency and timing, and stool form in the general population: a prospective study. Gut 1992; 33: 818-824.
25. Sonnenberg A, Koch TR. Epidemiology in the United States. Dis Colon Rectum 1989; 32:1–8.
26. O’Donnell LJ, Virjee J, Heaton KW. Pseudo-diarrhoea in the irritable bowel syndrome: patients’ records of stool form reflect transit time while stool frequency does not. Gut 1988; 29: A1455.
27. Muller-Lissner SA. Effect of wheat bran on weight of stool and gastrointestinal transit time: a meta analysis. Br Med J (Clin Res Ed) 1988; 296: 615–617.
28. Bannister JJ, Davison P, Timms JM, et al. Effect of stool size and consistency on defecation. Gut 1987; 28 (10): 1246-1250.
29. Moore-Gillon V. Constipation: What does it mean? J R Soc Med 1984; 77: 108–110.
30. Devroede G. Constipation: Mechanisms and management. In: Sleisenger MH, Fordtran JS, eds. Gastrointestinal Disease, 3rd ed. Philadelphia: WB Saunders, 1983.
31. Wrick KL, Robertson JB, Van Soest PJ, et al. The influence of dietary fiber source on human intestinal transit and stool output. J Nutr 1983; 113 (8): 1464-1479.
32. Drossman DA, Sandler RS, McKee DC, Lovitz AJ. Bowel patterns among subjects not seeking health care. Gastroenterology 1982; 83:529–534.
33. Graham DY, Moser SE, Estes MK. The effect of bran on bowel function in constipation. Am J Gastroenterol 1982; 77: 599–603.
34. Burkitt DP, Walker AR, Painter NS. Effect of dietary fiber on stool and the transit-times, and its role in the causation of disease. Lancet 1972; 2: 1408-1412.
35. www.hemoroiduzmani.com
36. www.hemoroidbilgisi.com
37. www.hemoroidnedir.tv 
38. www.taviloglu.com 
39. www.genelcerrah.com
40. www.kanserbilgileri.net 
41. www.fascrs.org 
42. www.medicinenet.com
43. http://emedicine.medscape.com
44. www.kansercerrahisi.com
45. www.robotcerrahisi.com 
46. www.barsakcerrahisi.com

Foruma gitmek için tıklayınız. Geri

Uzmanlık Alanları:
Genel Cerrahi
Kolorektal Cerrahi
Laparoskopik Cerrahi
Kanser Cerrahisi
Robotik Cerrahi
Endoskopi
Meme Hastalıkları