Polip nedir?
Polipler mide, ince bağırsak ve kalın bağırsaktan kaynaklanan ve organın iç yüzeyine doğru büyüyen kitlelerdir. Erişkinlerin % 15-20’sinde görülürler. Poliplerin çoğu iyi huylu olmasına karşın bazılarında ise kanser gelişimi görülmektedir. Polipler kalın bağırsağın tüm bölümlerinde görülmesine karşın, sıklıkla kalın bağırsağın sol bölümü, sigmoid kolon ve rektum’da bulunurlar.

Kalın bağırsak poliplerinde risk faktörleri nelerdir?

• Yaş: 40 yaş civarında risk başlar.
• İltihabi bağırsak hastalıkları: ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi bir iltihabi bağırsak hastalığı zemininde geliştiklerinde kanser riskinin arttığı bilinmektedir.
• Aile öyküsü: anne, babada veya kardeşlerde kalın bağırsak (kolon) poliplerinin olması durumunda, çocuklarda polip olma olasılığı artar.
• Sigara: sigara içenlerde kalın bağırsak kanseri riski % 20 artar.
• Alkol
• Hareketsizlik
• Şişmanlık (obesite)

Kalın bağırsak poliplerinin belirtileri nelerdir?
Kalın bağırsak (kolon) poliplerinin büyük bölümü belirti vermezler ve tesadüfen kolonoskopi yada bağırsak röntgeninde tespit edilirler. Kalın bağırsak polipleri bazen kanama, mukus salgısı, bağırsak hareketlerinde değişiklik ve karın ağrısı gibi belirtiler verebilirler.

Kalın bağırsak poliplerinin tanısı nasıl konulur?
Kalın bağırsak (kolon) polipleri, kolonoskopi veya ilaçlı bağırsak röntgeninde görülebilirler ve her ikisi içinde işlemden önce bağırsak hazırlığı gerekir. Sigmoidoskopi tetkikinde kalın bağırsağın sadece sol bölümünü incelenir ve bağırsak hazırlığı gerektirmez, sıklıkla lavman yapılması yeterli olur. Bir kalın bağırsak polibi dahi belirlense, tüm kalın bağırsağı incelemek gerekir, çünkü bu hastaların % 30’unda kalın bağırsağın diğer bölümlerinde polipler olması beklenir.

Kalın bağırsak poliplerinin hangi tipleri vardır?

• Adenomatöz: Tüm kalın bağırsak (kolon) poliplerinin 2/3’ü bu türdendir. Çok az bir bölümü bağırsak kanserine dönüşürken, kanserleşen poliplerin nerede ise tamamına yakını adenomatöz tiptir.
• Hiperplastik: Geriye kalan kalın bağırsak (kolon) poliplerinin büyük bir çoğunluğu hiperplastik türdendir. Çok ender bağırsak kanserine dönüşürken, çapları sıklıkla 0.5 cm’den küçüktür.
• İnflamatuvar: Bu türden polipler genellikle bağırsak kanserine dönüşme açısından tehdit oluşturmazlar. Ancak, ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi bir iltihabi bağırsak hastalığı zemininde geliştiklerinde kanser riskinin arttığı bilinmektedir.

Kalın bağırsak polipleri tedavi edilmeli midir?
Kalın bağırsak (kolon) poliplerinin, kolonoskopi sırasında sadece gözle bakılması ile kanserleşme olasılıklarını anlayabilmek mümkün olmadığından, alınmaları önerilir. Bazı kalın bağırsak poliplerine elektrokoter ile temas etmek yeterli iken diğerlerini ‘snare’ adı verilen kement şeklindeki tel ile almak (polipektomi işlemi) gerekir. Bu işlem için hastayı yatırmaya gerek yoktur ve ayaktan tedavi şeklinde yapılabilir.

Kalın bağırsak polipleri tekrarlar mı?

• Kalın bağırsak (barsak) polipleri alınırsa tekrarlamaları beklenmez. Ancak, hastaların % 30’unda kalın bağırsağın farklı bölümlerinde yeni poliplerin çıkması beklenir.
• Kalın bağırsağından polip alınan kişilerde, kalın bağırsak kanseri veya rektum kanseri yönünden risk sağlıklı nüfusa oranla 3-8 kat daha fazladır.
• Kalın bağırsağında polip belirlenen kişilerde 1-3 yıl içinde kontrol kolonoskopisi gerekir ve kontrol kolonoskopisinin normal bulunması durumunda 5 yıl sonra kolonoskopi tekrarlanır.

Kalın bağırsak polipleri için kalıtsal hastalıklar varmıdır?
Baskın olan hastalıklı genlerde % 50 civarında çocuklara hastalığı iletme riski vardır.

• Familyal adenomatöz polipozis (FAP)
• Gardner sendromu: bu hastalık FAP’ın farklı bir türüdür. Bu hastalıkta deride yağ kisti ve yağ bezeleri, kemik tümörleri (osteom) ve karında tümörler (dezmoid tümörler) görülür.
• MYH geni ile ilişkili polipozis: MYH geni ile ilişkili polipozis hastalığıdır. Bu hastalarda genç yaşta adenomatöz polipleri ve kalın bağırsak kanseri gelişir. Genetik tarama testleri ile kişilerin riskleri araştırılabilir.
• Lynch sendromu (HNPCC): Kalıtsal nonpolipozis kolorektal kanser (HNPCC) adı ile de anılır. Bu hastalarda 2., 3. ve 7. kromozomlarda bozukluk vardır. Lynch sendromlu hastalarda az sayıda ve sağlıklı nüfustaki kadar polip bulunur, ancak bunlar kolaylıkla kanserleşebilirler. Bu hastalarda ayrıca; meme, tiroid, mide, böbrek, beyin, ince bağırsak, idrar yolu, rahim ve yumurtalık tümörleri görülür.
• Peutz-Jeghers sendromu: Vücutta, dudaklarda, damakta ve ayaklarda çiller ve bağırsakta polipler bulunur. Bu hastalıkta belirgin kalın bağırsak kanseri riski vardır.

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) nedir?

• Ailevi (familyal) adenomatöz polipozis (FAP) kalıtsal yolla iletilen ve kalın bağırsak (kolorektal) kanserlerininin % 1’ini oluşturur. ‘F’ harfi familyal yani ailevi kelimesinin kısaltması, ‘A’ harfi belirlenen poliplerinin türünü ifade eden adenomatöz kelimesinin kısaltması ve ‘P’ harfi çok sayıda polip’i ifade eden polipozis kelimesinin kısaltmasıdır.
• APC geni adı verilen FAP geni, 5. kromozomun uzun bacağında (q21) yer alır.

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalığının başlıca özelliği nedir?

• Ailevi (familyal) adenomatöz polipozis (FAP) hastalığında ergenlik çağından başlayarak kalın bağırsakta yüzden fazla ve hatta binlerce polip gözlenir.
• Ailevi (familyal) adenomatöz polipozis (FAP) hastalarının % 80’den fazlasında mide ve ince bağırsakta da polipler olur. Midenin fundus adı verilen üst bölümünde yer alan poliplerde kanserleşme görülmezken, midenin antrum adı verilen çıkış kısmındaki poliplerin kanser riski taşıdığı bilinmektedir.
• Ailevi (familyal) adenomatöz polipozis (FAP) hastalarında polipler onikiparmak bağırsağında (duodenum) yer alırsa kanserleşme riski % 4’tür, ancak çok aşırı sayıda polip olan vakalarda kanser riskinin % 25’e kadar çıkabildiği bilinmektedir.
• Ailevi (familyal) adenomatöz polipozis (FAP) hastalığı tedavi edilmeden bırakılırsa, 40 yaşına kadar vakaların tümünde kalın bağırsak (kolorektal) kanseri gelişir.

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalığının tanısı nasıl konulur?

• Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalarının % 60-70’i anne veya babalarından kalıtım yolu ile ilgili APC genini alırlar. Hastaların % 80’inde gen bozukluğu (mutasyon) gösterilebilirken, % 20’sinde ise bu olanak yoktur.
• Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalarının % 30’unun anne ve babalarında hastalık yoktur.
• Kesin tanı kolonoskopi, sanal kolonoskopi veya bağırsak röntgeni sonucunda konulur.

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalığının belirtileri nelerdir?
Hastaların % 30’unda kanser gelişene dek hiçbir belirti görülmez. Belirtileri:

• Makattan kanama
• Karın ağrısı
• Kansızlık
• Kilo kaybı
• Dışkılama alışkanlıklarında değişiklik

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalığının tedavisi nasıl gerçekleştirilir?

• Yüzlerce ve hatta binlerce kalın bağırsak polibinin kolonoskopi ile alınması mümkün olamayacağından cerrahi olarak kalın bağırsağın tümünün çıkartılması ve ince bağırsağın son bölümü olan ileum’dan bir rezervuar (poş veya yeni rektum) yaparak makat bölümüne (anal kanal) anastomoz (bağlantı) yapmak gerekir. Bu ameliyat tıp dilinde total kolektomi veya total proktokolektomi ve ileo-anal poş tekniği olarak adlandırılır. Bu tür ameliyatlar Genel Cerrahi Uzmanları tarafından gerçekleştirilir. Bağırsak cerrahisi (kolorektal cerrahi, koloproktoloji) üzerinde uzmanlaşmış olan cerrahlara ise kolorektal cerrah denilir. Geçmişte bu ameliyatlar sadece açık cerrahi ile yapılırken, günümüzde gelişmiş teknoloji sayesinde laparoskopik cerrahi (kansız ameliyat) ve robotik cerrahi ile güvenle gerçekleştirilmektedir.
• Bu ameliyatın tamamlayıcısı olarak 2-3 ay kalmak üzere ileostomi (ince bağırsağın son kısmının deriye ağızlaştırılması) de eklenir.
• Kalın bağırsağın son bölümü olan rektum’da az sayıda polibi olan hastalarda rektum bölümündeki polipler kolonoskopi ile alınır ve rezervuar’a (poş) gerek kalmadan ileo-rektal anastomoz (bağlantı) yapılır.
• Ortalama hastane yatışı bir hafta civarındadır. Hastaların işe geri dönme süreleri 6-8 hafta alır.

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalığının ameliyatı sonrasında hastalarda ne tür değişiklikler beklenir?

• Kalın bağırsak ortadan kalktığından bağırsak hareketleri çok hızlanır ve dışkılama sayısı artar.
• Hastaların sosyal ve cinsel yaşamlarında bir değişiklik olması beklenmez.
• Kadınların hamilelik durumunda doğum şeklinin belirlenmesi için önceden doktorları ile doğumun yöntemini kararlaştırmaları gerekir.

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalığında poliplerin gerilemesini nasıl sağlanır veya nüksü nasıl önlenir?

• Sulindak: aslında bir romatizma ilacı olup, tablet ve lavman şekilleri vardır. Kalın bağırsak poliplerinde belirgin gerileme yarattığı bilinmektedir. Midede gastrit ve ülser gibi yan etkiler oluşturduklarından uzun süreli kullanımları mümkün olmayabilir.
• Celecoxib (celebrex): COX-2 inhibitörü grubunda yer alan bir ilaç olup mide üzerindeki yan etkileri Sulindak’a göre daha azdır.

Familyal adenomatöz polipozis (FAP) hastalarının takibi nasıl yapılır?

• Hastalar ve birinci derecede aile bireyleri kalın bağırsak, rektum ve mide yönünden endoskopi ile yıllık takibe alınırlar.
• Bu takiplere 12 yaşından sonra başlanır, ameliyat sonrasında da devam edilir.
• Polip tespit edilmezse, 35 yaşına kadar yılda bir kez kolonoskopi yapılır.
• 35 yaşından sonra bağırsak kanserinde yapılan takipler ile devam edilir.
• Ayrıca, 20 yaştan itibaren, gastroskopi ile mide, onikiparmak bağırsağı incelenmelidir.
• Bu hastaların takibinin gastroenteroloji, kolorektal cerrahi, proktoloji veya koloproktoloji alanında çalışan hekimler tarafından yapılması uygun olacaktır. Tüm ailenin bir veri tabanının oluşturulması takipte kolaylık sağlar.
   

Anahtar kelimeler: Bağırsakta polip, barsakta polip, kolonda polip, midede polip, bağırsak kanseri, barsak kanseri, kolon kanseri, kolon ca, bağırsak karsinomu, barsak karsinomu, iltihabi bağırsak hastalığı, iltihabi barsak hastalığı, ülseratif kolit, Crohn hastalığı, şişmanlık ve kanser, obesite ve kanser, kolonoskopi, sigmoidoskopi, bağırsak filmi, barsak filmi, bağırsak röntgeni, barsak röntgeni, bağırsak grafisi, barsak grafisi, lavman opaklı grafi, çift kontrastlı grafi, polipektomi, adenomatöz polip, hiperplastik polip, snare, rektum kanseri, rektum karsinomu, rektum ca, FAP, familyal adenomatozis polipozis, ailevi adenomatozis polipozis, Gardner sendromu, MYH geni, osteom, dezmoid tümör, Lynch sendromu, HNPCC, Peutz-Jeghers sendromu, APC geni, q21, sanal kolonoskopi, mkattan kanama, karın ağrısı, dışkılamada değişiklik, genel cerrahi, kolorektal cerrahi, bağırsak cerrahisi, barsak cerrahisi, koloproktoloji, laparoskopik cerrahi, robotik cerrahi, ileo-anal anastomoz, ileo-anal poş, ileostomi, stoma, ostomi, Celecoxib, Sulindak, gastroskopi

Kaynaklar
1. www.ucsfhealth.org
2. www.emedicine.medscape.com
3. www.genelcerrah.com 
4. www.tkrcd.org.tr 
5. www.fascrs.org 
6. www.clevelandclinic.org 
7. www.barsakcerrahisi.com 
8. www.kanserbilgileri.net 
9. www.kansercerrahisi.com
10. www.medicinenet.com 
11. www.robotcerrahisi.com 
12. www.mayoclinic.com 
13. www.hemoroiduzmani.com 
14. www.merckmanuals.com