Gebelerde sindirim sistemine ait hangi yakınmalar görülür?
- Bulantı
- Reflü hastalığı
- Safra kesesi taşı
- Gastrit ve ülser
- İshal
- Kabızlık
- Hemoroid
- Makat çatlağı

Gebelerde sindirim sistemi yakınmaları sık mıdır?
Gebelik veya hamilelik döneminde sindirim sistemi yakınmaları en sık rastlanılan sorundur. Gebelerin % 50-90’ında bulantı ve % 25-55’inde kusma görülür. Genç olmak, şişmanlık, ilk gebelik ve sigara tüketimi ile yakınmaların arttığı bilinmektedir. Gebelerin % 90’ında hamileliğin ilk üç ayında (trimester) ve özellikle 4-10. haftalar arasında bulantıya rastlanır.

Gebelerde bulantıyı azaltmak için nasıl önlem alınabilir?
Gebelik veya hamilelik döneminde olan bulantıyı önlemede sık ve az
porsiyonları tercih etmek, düşük karbonhidratlı ve düşük yağlı diyeti tercih etmek yararlıdır. Daha şiddetli bulantısı olan ve hiperemezis gravidarum olarak adlandırılan vakalarda Meclizine, Metoclopramide veya promethazine gibi ilaçlar kullanılabilir. Hiperemezis gravidarum her 1,000 gebelikte 3-10 sıklıkta rastlanır. Bulantı, karın ağrısı, % 5 gibi kilo kaybı, karaciğer enzimlerinde yükseklik gibi belirtileri vardır.

Gebelerde reflü hastalığına ne sıklıkta rastlanır?
Gebelerin % 45-80'inde gastro-özofageal reflü hastalığına ait (GÖR) belirtiler görülür. Hamile kadınların % 50'sinde gebeliğin ilk üç ayında (trimester), % 25-40'ında ikinci trimesterde ve % 10'unda üçüncü trimesterde reflü belirtileri gözlenir.

Gebelerde reflüyü azaltmak için nasıl önlem alınabilir?
Gebelik veya hamilelik döneminde olan reflüyü azaltmak için az ve sık porsiyonlarla yemek, yatak başını kaldırmak, eğilmeden kaçınmak, yatmadan önceki üç saat içinde gıda alımını kesmek yarar sağlar. Bu önlemler yeterli olmazsa, antiasit ilaçlar, sukralfat, simetidin, ranitidin, famotidin ve lansaprazol grubundan ilaçlar kullanılır.

Gebelerde safra kesesi taşı ne sıklıkta görülür?
Gebelik veya hamilelik döneminde safra kesesi taşı görülme sıklığı artar. Her üç gebe kadından birinde safra çamuru oluştuğu ve % 2’sinde ise taş oluştuğu belirlenmiştir. Karın sağ üst tarafında ağrı, ateş, bulantı ve kusma gibi belirtilere neden olur. Bazı vakalarda cerrahi sarılık veya akut pankreatit’e neden olabilir.

Gebelerde gastrit ve ülser nasıl belirti verir?
Gebelik veya hamilelik döneminde mide sekresyonunun azalmasına bağlı olarak genellikle ülser sıklığının azaldığı gözlenir. Buna karşın, sigara tüketimi, alkol kullanımı, stres ile birlikte gebelikte gastrit ve ülser görülebilir. Tedavide antiasit ilaçlar, sukralfat, simetidin, ranitidin, famotidin ve lansaprazol grubundan ilaçlar kullanılır.

Gebelerde ishal ne sıklıkta görülür?
Gebelerin % 35’inde ishal görülür. En sık olarak Salmonella, Shigella, Escherichia koli, gibi bakteriler, parazitler veya virüslerle ishal oluşabilir. Dışkıda mikrop varlığı araştırılır.

Gebelerde kabızlık ne sıklıkta görülür?
Gebelerin % 10-40'ında kabızlık belirlenir. Gebelikte, ince bağırsak ve kalın bağırsağın hareketleri, bulantı ve kusma nedeniyle su alımının azalması, östrojen, projesteron düzeylerindeki artış, kalsiyum yüksekliği (hiperkalsemi) ve demir ilaçlarının kullanılması kabızlığa neden olur.

Gebelerde kabızlığı önlemek için ne önlemler alınabilir?
Hamilelikte kabızlık ile mücadelede bol lifli diyet, aktivitenin arttırılması ve Kegel egzersizleri yararlıdır. Günde 10 bardağın altına düşmemek kaydı ile su tüketmek, bol lifli ve posa bırakan gıdaları tercih etmek yarar sağlar. Düzenli ve kısa yürüyüş ve sporun ciddi katkıları vardır. Bu amaçla suda eriyen gıda olan sebzelerin ve suda erimeyen gıda olan baklagillerin (bakla, nohut, fasulye, bezelye ve mercimek) dengeli olarak tüketilmesinde yarar vardır. Uygunsuz kullanılırsa kabızlık ilaçları (laksatifler) hem anneye ve hemde bebeğe zarar verebilir, bu nedenle doktorunuza danışmadan bu tür ilaçları kullanmayınız. Gebelerde kabızlık ile mücadelede sodium docusate türü ilaçlar kullanılabilir, ancak Castor yağı ve mineral yağlar kullanılmamalıdır.

Gebelikte hemoroid ne sıklıkta görülür?
Makat bölümündeki toplar damarların varis, üzüm tanesi veya balon şeklinde şişmesine hemoroid, basur veya mayasıl adı verilir. Hemoroidler gebelerde makatta kaşıntı, kanama, yanma ve şiddetli ağrıya neden olabilirler. Gebelerde, büyümekte olan bebeğin kalça bölgesindeki toplar damarlara bası yapması ve sık rastlanılan kabızlık nedeniyle ıkınma sonucunda, % 10-15 oranında hemoroid ve bacaklarda varisler daha sık görülür.

Gebelikte hemoroid durumunda ne yapılmalıdır?
Öncelikle, mutlaka hemoroid durumunda bir Genel Cerrahi Uzmanı’na muayene olmanız gerekir. Ağırlıklı olarak makat bölgesi ve bağırsak sorunları ile ilgilenen bölüme proktoloji, koloproktoloji veya kolorektal cerrahi adı verilir. Bu tür cerrahlar da proktolog veya kolorektal cerrah olarak adlandırılırlar. Makat bölgenize sürmek için özel kremler, ılık su ile oturma banyosu veya paketlenmiş buz uygulaması yarar sağlar. Makat bölgesine ılık ve soğuğun ardışık olarak kullanılması yarar sağlayabilir. Bazı kadınlar nemlendirilmiş temizlik bezleri ile makat bölgesinin silinmesinden çok yarar görürler. Bu tür tedaviler genellikle bir haftadan kısa süre ile uygulanmalıdır, aksi takdirde o bölgede yoğun ödeme yol açarlar.

Gebelikte hemoroid oluşumunu önlemek için neler yapılabilir?
Bol su ve lif tüketerek kabızlıktan korunmak, kısa ve düzenli yürüyüşler yapmak, gerekirse doktor denetiminde lif takviyesi yani lif içeren bitkisel ilaçlar kullanmak, Kegel egzersizlerini yapmak, uzun süreli oturma veya ayaktan durmadan kaçınmak, uzanma ve yatma sırasında sol yanına uzanmak hemoroid oluşumunu önlemek için yararlıdır.

Kegel egzersizleri nedir?
Kegel egzersizleri bir Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı olan Arnold Kegel tarafından 1940 yılında idrar kaçırma sorunu olan kadınlar için tanımladığı egzersizlerdir. Buradaki ana amaç çatı kemiği (pelvis veya leğen kemiği) tabanında yer alan kasların güçlenmesini sağlamaktır. Aynı şekilde, Kegel egzersizleri ile makat ve kadınlık organındaki (vajina) kan akımı artacağından bu bölgede yara iyileşmesi hızlanır. Kegel egzersizleri, dışkı kaçırma riskini de azaltmaya yardımcı olur. Makattan gaz çıkışını önlemek için nasıl makat kasılırsa ve gevşetilirse, aynı mantıkla hem makat ve hem de kadınlık organı kasılır ve gevşetilir. Kasma hareketi, bacakların bitiştirilmesi, kalça kaslarının kasılması veya nefesin tutulması ile gerçekleştirilir. Bu egzersizi günde 15 defadan 5 kez, yani toplamda 75 kez yapmak gerekir. Aynı şekilde, bu eğitimi almış olan gebe kadınlar, yeterince kasılma olup olmadığını anlamak için doktorlarının izni ile temiz parmağını kadınlık organı (vajina) içine yerleştirdikten sonra kendilerini kasıp parmağın bu kasılmayı hissedip hissetmediğini kontrol edebilirler.

Lohusalık döneminde hemoroid sık mı görülür?
Genellikle lohusalığın ilk 6 haftalık döneminde hemoroidlere rastlanır. Lohusalık dönemi hemoroidlerinden, özellikle normal doğum sırasında aşırı ıkınmalar sorumludur. Sezaryen ile doğumlar sonrasında daha seyrek olarak hemoroid görülür.

Gebelikte makat çatlağı ne sıklıkta görülür?
Gebe ve lohusaların % 10-15'inde makat çatlağı gelişir ve en sık olarak lohusalığın ilk iki ayı içinde görülür. Gebelikte makat çatlağı veya anal fissür, kabızlık veya ishali takiben makatın zorlanması ile yırtılması sonrasında oluşur. Makatta ağrı, kanama, dışkılama güçlüğü ve kaşıntı ile seyreden bir hastalıktır. İri bebekler, uzun süren doğum süreci, geç doğum ve doğum sonrasında gelişen dışkı kaçırma makat çatlağı için uygun zemini hazırlar.

İltihabi bağırsak hastalığı gebelikte artar mı?
Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıklarının gebelik dönemde şiddetlendiği veya alevlendiği görülmektedir. Bu durumda annede
% 4-40 oranında komplikasyon gelişir ve bebekte % 35-40 oranında kaybedilir.

Anahtar kelimeler: gebe, hamile, gebelik, hamilelik, makatta şişlik, gebede basur, hamilede basur, gebede hemoroid, hamilede hemoroid, mayasıl, babasıl, anüs, rektum, gebede makat çatlağı, hamilede makat çatlağı, gebede makat yırtığı, hamilede makat yırtığı, gebede anal fissür, hamilede anal fissür, makat sarkması, rektal prolapsus, bulantı, reflü hastalığı, safra kesesi taşı, gastrit, ülser, ishal, kabızlık, Meclizine, Metoclopramide, promethazine, hiperemezis gravidarum, gebede gastro-özofageal reflü, hamilede gastro-özofageal reflü, GÖR, trimester, gastrit, ülser, laksatif, Castor yağı, mineral yağ, Kegel egzersizleri, lohusa, loğusa, cerrahi sarılık, pankreatit, östrojen, projesteron, varis, pelvik taban

Kaynaklar
1. Nivatvongs S, Gordon PH. Crohn’s disease. In: Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus. Eds: Gordon PH, Nivatvongs S, Informa, p 819-907, 2007, USA.
2. Nivatvongs S. Ulcerative colitis. In: Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus. Eds: Gordon PH, Nivatvongs S, Informa, p 755-818, 2007, USA.
3. www.hemoroiduzmani.com
4. www.hemoroidbilgisi.com 
5. www.hemoroidnedir.tv 
6. www.taviloglu.com 
7. www.genelcerrah.com
8. www.makatkanamasi.com
9. www.makattacatlak.com 
10. www.barsakcerrahisi.com 
11. www.tkrcd.org.tr
12. www.babycenter.com 
13. http://pregnancy.about.com 
14. www.womenshealthcaretopics.com
15. http://hemorrhoidsandpregnancy.org 
16. www.medicinenet.com
17. www.emedicine.medscape.com
18. www.emedicinehealth.com