Kanser nedir?
Hücrelerin bazı genetik veya çevresel etkenler ile normal işleyişlerinin dışına çıkarak anormal bir işlev ve çoğalma içine girmeleri sıklıkla kanser hastalığına neden olur. Habis tümör, karsinom, karsinoma, malign tümör, malignite, ca ve karsinom gibi tanımlamalar ‘kanser’ ile eş anlamlı olarak kullanılır. Kanser başlığı altında yüzden fazla hastalık yer alır.

Kanser ne sıklıkta görülür?
Amerikan Kanser Enstitüsü’nün (National Cancer Insitute), ABD’de 1975-2000 yılları arasındaki dönemde ortalama olarak 100,000 nüfusta 472 kişide kanser görüldüğü ve bu oran erkeklerde 556 iken, kadınlarda 418 olarak belirlenmiştir. 2005 yılında Dünya genelinde gerçekleşen 58 milyon ölümün, 7.6 milyonunun (% 13) kansere bağlı olduğu açıklanmıştır. Aynı dönemde, kansere bağlı ölümlerin % 70’inin düşük ve orta gelirli ülkelerde meydana geldiği belirlenmiştir. 2015 yılında 9 milyon ve 2030 yılında ise 11.4 milyon insanın kanser nedeni ile yaşamını yitimesi beklenmektedir.

Metastaz nedir?
Kanser hücrelerinin kaynak aldıkları doku veya organ dışına taşarak komşu veya uzak organlara sıçrama veya atlama yapmalarına verilen addır. Bu aşamaya gelmiş tümörler, son evre veya en ileri (dördüncü) evrede olarak kabul edilirler.

Ortalama yaşam süresi, Dünya Sağlık Örgütü’nün 2009 yılı verilerine göre, dünya genelinde 68 yaş, gelişmiş ülkelerde 80 yaş civarında ve ülkemizde ise 75 yaş olarak belirlenmiştir (Tablo 1).

Tablo 1. 2009 yılına ait bazı ülkelerin ortalama yaşam beklentileri - Dünya Sağlık Örgütü İstatistikleri
 

Dünyada başlıca ölüm nedenleri arasında kalp ve damar hastalıkları (% 18) ve beyin hastalıklarını (% 13) takiben, üçüncü sırada kansere (% 12) bağlı ölümler gelir (Tablo 2).

Tablo 2. Başlıca ölüm nedenleri
 

Amerikan Kanser Enstitüsü’nün (National Cancer Insitute) 2008 yılı verilerine göre ABD’de erkeklerde en sık kanser nedeni prostat kanseri iken, kadınlarda en sık kanser nedeni ise meme kanseridir (Tablo 3).

Tablo 3. 2008 yılına ait dünya genelinde başlıca ölüm nedenleri - Amerikan Kanser Enstitüsü’nün İstatistikleri
 

Kanser ilaçlarına yönelik çalışmalar
Faz 1 çalışma: bu gruptaki çalışmalar, ilacın hangi dozunun güvenli olduğu, ağız yolu, damar yolu veya kas içine mi verileceği ve ne sıklıkta verileceği gibi sorulara yanıt ararlar. Az sayıda hasta ile ve az sayıda merkezde gerçekleştirirler. İlacın dozu her defasında biraz yükseltilerek en az yen etki yaratan doz bulunmaya çalışılır.
Faz 2 çalışma: bu gruptaki çalışmalar, 100’den az sayıda hastada gerçekleştirirler.
Faz 3 çalışma: bu gruptaki çalışmalar, sıklıkla ülke çapında ve çok sayıda merkezde ve çok sayıda hasta üzerinde gerçekleştirirler.

Faz 2 çalışmaların ortalama % 70’inin Faz 3 aşamasına geçemediği bilinmektedir.

Kanser belirteçleri ne amaçla kullanılır?
Kanser belirteçleri veya diğer adı ile tümör markerları, tümörlerin belirlenmesi veya bilinen tümörlerinin nüks edip etmediğini anlamak için kullanılan testlerdir. Kanser belirteçleri, gen mutasyonu (değişim veya bozukluk), RNA, protein, karbonhidrat, lipid, moleküllerindeki değişiklikleri anlamak için kullanılırlar.

Kanser tedavisinde güncel gelişmeler

Genetik yapısı değiştirilmiş virüs: Dünya genelinde kanser hastalığını durdurmak amacı ile çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmalar kanser hücrelerinin damar ağını kurutmak, hücrelerin genetik yapısını değiştirmek gibi esaslara dayanmaktadır. Kanser hücrelerini ortadan kaldırmak için genetik yapısı değiştirilmiş bazı virüsler de (JX-594 çiçek virüsü) kullanılmaktadır.

Mikroçip: Yakın zaman önce Münih Teknik Üniversitesinde geliştirilen bir mikroçip var olan tümörün yakınına yerleştirilmekte ve bu sayede tümörün etrafındaki dokulardaki oksijen düzeyi ölçülerek, tümörün büyüme ve genişleme hızı anlaşılmaya çalışılmaktadır. Bu aletin ileri dönemdeki modellerinde bu mikroçipin direkt olarak kanserli dokunun olduğu bölüme ilaç vermesi hedeflenmektedir.

Altın nanopartikülleri: altın nanopartikülleri gözle görülemeyen ve moleküler düzeydeki nanoteknolojinin seri olup, kanser tanı ve tedavisinde kullanımı üzerinde çalışılmaktadır.

Kuantum partikülleri: kanser tedavisinde kuantum partikülleri ile ilgili ciddi çalışmalar mevcuttur, ancak henüz insan vücudu için ciddi zararlı (toksik) etkileri nedeniyle güncel kullanıma girmemiştir.

Alkali etkisi gösteren maddeler: tümör DNA’sında çoğalmayı engelleyerek etki ederler. Yumurtalık ve testis tümörlerinin tedavisinde yaygın olarak kullanımda olan Cisplatin alkali etkisi gösteren maddelere güzel bir örnektir.

Lipid / polimerler: bu gruptaki partiküllerin vücutta bağışıklık sistemini güçlendirdikleri bilinmektedir.

Dendrimerler: Polyamidoamine (PAMAM) dendrimerleri yaygın olarak bilinmektedir. Prostat kanserinde kullanımları için çalışılmaktadır.

Genetik analiz: Kalın bağırsak kanserlerinde 18. kromozomda SMAD4 ve SMAD2 genlerinde bozukluk olduğu bilinmektedir. Özellikle, ortalama 45 yaş civarında rastlanılan herediter nonpolipozis kolorektal kanser (HNPCC) türünde bir sorunda kalın bağırsak kanseri polip kaynaklı olmayıp kalıtsal yolla iletilmektedir.

Lazer floresans spektroskopi: Kolonoskopi içinden geçirilen bir cihaz ile özel lazer dalgaları (Raman spektroskopi, trimodal spektroskopi, 5-aminolevulinik asit veya ALA spektroskopi) ile kalın bağırsak polibi ile bağırsak kanseri ayırımı yapılabilmektedir.

Kişiye özel kanser tedavisi: Kanser tedavisinde kullanılan kemoterapi ilaçlarına bazı hastalarda yanıt alınamadığı veya direnç geliştiği bilinmektedir. Bu nedenle, günümüzde hastalarının tümör dokularında binlerce gen incelenerek, kemoterapiye yanıt verip vermeyeceği önceden araştırılmakta ve buna göre de hastaların tedavileri düzenlenmektedir. Kişiye özel tedavilerin avantajı, gereksiz yere yanıt alınmayacak kemoterapi ilaçlarının kullanılmasını engelleyecek ve bu şekilde hakikaten yararlı olacak ilaçların tercih edilmesini sağlayarak, hastalara yararlı olmayacak ilaçların yan etkilerinden kaçınılmasını sağlayacak ve dolaylı olarak ta ilaç israfını önleyecektir. Bu konuda ülkemizde de Hacettepe Üniversitesi ve Gazi Üniversitesi Tıp Fakültelerinin işbirliği ile kişiye özel kanser tedavisi için özel bir yazılım gerçekleştirilmiştir.

Tümörün sanal ortamda incelenmesi: Tümör hücreleri tedavi öncesinde sanal ortamda üç boyutlu (3D) olarak incelenmekte ve böylelikle ameliyat tekniğinin planlaması, kemoterapi ve ışın tedavisinin (radyoterapi) hastaya vereceği yarar ve zararların önceden belirlenmesi ve tedavinin buna göre şekillendirilmesi avantajlarını getirmektedir.

Saç dökülmesi: Kemoterapi tedavisi sırasında yan etki olarak saç dökülmesi birçok hastayı huzursuz eden bir konudur. Son yıllardaki yeni kemoterapi ilaçları ile bu yan etki büyük ölçüde azalmıştır. Ayrıca, yeni devreye giren kafa dersini soğutma sistemi ile, kafadaki saçlı derideki damarların büzüşmesi sağlanarak saç dökülmesi yan etkisinin % 85 oranında azaldığı bildirilmektedir.

Anahtar kelimeler: kanser, habis tümör, karsinom, karsinoma, malign tümör, malignite, ca, karsinom, kansere bağlı ölüm, metastaz, akciğer kanseri, kalın bağırsak kanseri, kolon kanseri, kolon ca, kolon karsinomu, rektum kanseri, rektum ca, rektum karsinomu, meme kanseri, meme karsinomu, meme ca, prostat kanseri, prostat ca, prostat karsinomu, mesane kanseri, mesane karsinomu, mesane ca, rahim kanseri, rahim karsinomu, endometriyum ca, endometriyum kanseri, endometriyum karsinomu, serviks kanseri, serviks ca, serviks karsinomu, cilt kanseri, cilt karsinomu, melanom, lenfoma, lenf kanseri, tiroid kanseri, tiroid karsinomu, tiroid ca, yumurtalık kanseri, yumurtalık karsinomu, over kanseri, over ca, over karsinomu, böbrek kanseri, böbrek karsinomu, lösemi, kan kanseri, pankreas kanseri, pankreas karsinomu, pankreas ca, faz 1 çalışma, faz 2 çalışma, faz 3 çalışma, kanser belirteci, tümör belirteci, tümör markerları, genetik yapısı değiştirilmiş virüs, JX-594 çiçek virüsü, mikroçip, altın nanopartikülleri, kuantum partikülleri, Cisplatin, lipid, polimer, dendrimer, polyamidoamine, PAMAM, 18. kromozom, SMAD4 geni, SMAD2 geni, herediter nonpolipozis kolorektal kanser, HNPCC, lazer floresans spektroskopi, Raman spektroskopi, trimodal spektroskopi, 5-aminolevulinik asit, ALA spektroskopi

Kaynaklar
1. www.who.int
2. www.tuik.gov.tr
3. www.tkrcd.org.tr
4. www.kanserbilgileri.net
5. www.kansercerrahisi.com
6. www.barsakcerrahisi.com
7. www.genelcerrah.com
8. www.fascrs.org
9. www.cancer.gov
10. www.cancer.org
11. www.oncologychannel.com
12. www.coloncancer.about.com
13. www.medicinenet.com
14. www.mayoclinic.com
15. www.emedicine.medscape.com
16. www.gutsense.org
17. www.webmd.com
18. http://www.bbc.co.uk/news/health-12322790
19. http://www.bbc.co.uk/news/health-12637096
20. http://www.bbc.co.uk/news/health-14622084
21. http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/6070202.stm
22. Lee LS, Poneros JM. New Technologies for the Detection of Gastrointestinal Neoplasia, s 365-382. In: The clinician’s guide to Gastrointestinal Oncology. Ed Kochman M, Slack, 2005, ABD.
23. Rashid A. Recent advances in histopathology of gastrointestinal cancers: prognostic and therapeutic assessment of colorectal cancers, s 14-27. In: Gastrointestinal cancer. Eds: Ajani JA, Curley SA, Lynch PM, Janjan NA, Springer, 2005, ABD.
24. Kumar B, Yadav PR, HC Goel HC, et al. Digest Journal of Nanomaterials and Biostructures, 2009; 4 (1): 1-12.
25. http://www.haberturk.com/saglik/haber/672413-kisiye-ozel-kemoterapi
26. http://www.haberturk.com/saglik/haber/672330-kanser-tedavisinde-sac-dokulmeyecek
27. http://www.saglik-ekonomisi.com/sed/index.php/saglik-sektoru-haberleri/600-nano-partikullerle-kanserde-basari-sansi?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter
28. http://www.bbc.co.uk/news/health-15756731?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter
29. http://www.haberturk.com/saglik/haber/705767-kanserle-3d-mucadele
30. http://www.marketwatch.com/story/product-profiles-targeted-cancer-therapies-trend-towards-personalized-medicine-will-lead-to-market-fragmentation-2012-01-16