Sağlık Bakanlığı tarafından 1983 yılından beri Nisan ayının ilk haftasında, ülkemizin her tarafında kanser konusundaki farkındalığı artırmak için Kanser Haftası etkinlikleri düzenlenmektedir. Kanser tedavisi yapılan harcamalar, sağlık bütçelerinde her geçen yıl daha büyük bir pay tutmaktadır. Kanser tedavisinde her geçen gün bir yenilik çıkmaktadır, ancak kanserle savaşta bu yeterli olmayıp, en önemli ilerleme kanserden korunma ve risklerinden uzaklaşma ile olabilmektedir. Bu amaçla toplumun bilinçlenmesi (koruyucu hekimlik hizmeti) giderek daha önem kazanmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü’nün 2008 yılı istatistiklerine göre kanser ana ölüm nedenlerinin başında gelmektedir ve dünya genelinde 7.6 milyon kişi kanserden yaşamını yitirmiştir ve bu oran aynı yıla ait dünya genelindeki tüm ölümlerin % 13.6’sıdır. Aynı dönemde, akciğer kanserinden 1.4 milyon, mide kanserinden 740 bin, karaciğer kanserinden 700 bin, bağırsak kanserinden 610 bin ve meme kanserinden 460 bin kişi yaşamını yitirmiştir.

Kanser ne demektir?
Kanser, tek bir hücreden başlayarak, vücutta bazı anormal hücrelerin kontrolsüz olarak çoğalması ve diğer dokuları istila etmelerine verilen addır. Kanser tek bir hastalık olmayıp, yüzden fazla türü vardır. Kanser hücreleri vücudun diğer kısımlarına kan yolu veya lenf damarları ile yayılabilir. Kanser; ayrıca karsinom, ca, karsinoma, habaset, habis tümör, malign tümör veya malignite adları ile de anılır.

Benign tümör ne demektir?
Benign tümör, iyi huylu veya kanser olmayan tümör anlamına gelir.

Malign tümör ne demektir?
Malign tümör, kötü huylu, habis veya kanser içeren tümör anlamına gelir.

Karsinom ne demektir?
Deri veya iç organları çevreleyen dokularda görülen kanser türüne karsinom adı verilir.

Sarkom ne demektir?
Kemik, kıkırdak, yağ dokusu, kas, bağ doku veya damarlardan kaynaklanan kanser türüne sarkom denilir.

Lösemi ne demektir?
Kan yapan dokular veya kemik iliğinden kaynaklanan kanser türüne lösemi (kan kanseri) adı verilir.

Lenfoma ne demektir?
Bağışıklık sisteminden kaynaklanan kanserlere lenfoma adı verilir.

Kanserden nasıl korunulabilir?

• Tarama testleri
• Aşılanma: human papillomavirüs’e (HPV) karşı aşı yaptırarak rahim ağzı ve makat kanserinden ve hepatit B aşısı yaptırarak karaciğer kanserinden korunulabilir.
• Risk faktörlerinden uzak durmak

Kanser için hangi risk faktörleri bilinmektedir?

• Kanserin % 35’e yakın oranda beslenme ile ilişkili olduğunu belirten çalışmalar mevcuttur. Bu nedenle tüketilen gıdalar hakkında fikir sahibi olmakta yarar vardır.
• Fazla kilolu olmak: Şişmanlık ve obesite ile kanser ilişkisi çok çeşitli çalışmalar ile ispatlanmıştır. Vücut kitle indeksi 30’un üzerinde olan hastalarda kalın bağırsak kanseri, meme kanseri, rahim kanseri, yemek borusu kanseri, böbrek kanseri, pankreas kanseri ve safra kesesi kanseri açısından riskin arttığı gösterilmiştir.
• Sigara tüketimi: sigara içen erkeklerde akciğer kanseri riskinin 20 kat arttığı ve pasif içicilerin (yanında iş veya ev ortamında sigara içilen kişiler) akciğer kanseri riskinin riskinin % 20-30 oranında arttığı bilinmektedir. Sigara tüketiminin akciğer kanseri dışında, yemek borusu kanseri, mide kanseri, lösemi, rahim ağzı, mesane, böbrek, ağız boşluğu ve pankreas kanseri riskinin arttığı bilinmektedir.
• Alkol tüketimi: günde düzenli olarak 50 gram alkol tüketimi ile ağız boşluğu, ses teli, gırtlak, yemek borusu kanseri ve kalın bağırsak kanseri riski dört kat artmaktadır.
• Güneş teması: olabildiğince güneş temasından (ultraviyole ışınları) özellikle cilt kanserinden ve melanomdan korunma da uzak durmakta yarar vardır.
• Östrojen (kadınlık hormonu) kullanımı: bazı doğum kontrol haplarının içinde bulunur. Özellikle, meme kanseri riskini arttırdığı bilinmektedir.
• Bazı enfeksiyonlar: human papiloma virus (HPV) ile rahim ağzı, penis, vajina ve makat kanseri, Hepatit B ve Hepatit C ile karaciğer kanseri, Epstein-Barr virüsü ile Burkitt lenfoma ve helikobakter pilori ile mide kanseri riskinin arttığı bilinmektedir. Bu nedenle risk gruplarının HPV aşısı yaptırması önemlidir.
• Radyasyon: güneş (ultraviyole) ışınlarından veya röntgen cihazlarından yayılan radyasyon ile kanser riskinin belirgin olarak arttığı bilinmektedir.
• Hava kirliliği
• Asbestoz (kömür madenleri, gemi sanayi, uçak sanayi ve inşaatlarda çalışanlarda) özellikle akciğer kanseri riski artmaktadır.
• Yüksek yağ içerikli diyet: yağda kızartılmış kalın bağırsak kanseri riskini arttırmaktadır.
• Karbonhidratların aşırı tüketimi: şişmanlık ile birlikte pankreas kanseri, yemek borusu kanseri, safra kesesi kanseri, karaciğer kanseri, kalın bağırsak kanseri ve rahim ağzı kanseri riski artmaktadır.
• Kırmızı et: kalın bağırsak kanseri açısından risk oluşturur, domuz etinin ise bu riski daha fazla arttırdığı bilinmektedir. Kömür ateşinde pişen gıdalar aynı riski taşır.
• Sucuk, salam ve sosis gibi işlenmiş etlerin, pankreas kanseri riskini arttırdıkları belirtilmektedir.

Kanser açısından yararlı olduğu bilinen maddeler hangileridir?

• Domates: domateste bulunan likopen maddesi A vitamini benzeri bir bileşiktir ve meme kanseri, prostat kanseri ve akciğer kanserinde etkili olduğu belirtilmektedir.
• Mandalina: mandalinada bulunan karoten maddesinin karaciğer kanseri, sarılık, şeker hastalığı ve damar sertliğine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir.
• Brokoli, karnabahar ve lahana: Meme kanseri, kalın bağırsak kanseri ve prostat kanseri açısından koruyucu oldukları belirtilmektedir.
• Sarımsak: Haşlanmamış sarımsağın Helikobakter pilori üremesini azaltarak mide kanseri korunmasında, kalın bağırsak kanseri, yumurtalık kanseri, gırtlak kanseri ve böbrek kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir.
• Üzüm: antioksidan özelliği nedeniyle çeşitli kanser türlerine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir.
• Soya: soya bitkisi insan vücudunda üretilen doğal östrojen gibi davranır. Meme kanseri, testis kanseri ve prostat kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir.
• Baklagiller ve tahıl: kalın bağırsak kanseri riskini azaltmaktadır.
• Yeşil çay: yeşil çayda siyah çaya oranla daha az miktarda kafein bulunur. Mide kanseri, yemek borusu kanseri ve prostat kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir.
• Zerdeçal: eskiden beri bilinen bir baharat türü olup antioksidan etkisi nedeniyle yaygın olarak kullanılmaktadır.
• A vitamini: mide kanseri, yemek borusu kanseri, mesane kanseri ve akciğer kanseri açısından koruyucu olduğu belirtilmektedir. Havuç, kayısı, kuşkonmaz, lahana, marul, domates, yeşil biber, kırmızı biber, kavun, mısır, ıspanak, fasulye, koyu ve yeşil yapraklı sebzeler, balık, tereyağı, yumurta, süt, peynir ve ciğer A vitamini olan besinler arasındadır.
• C vitamini: bağışıklık sistemi ve bağ dokusu üzerine olumlu etkileri vardır. Mide kanseri ve yemek borusu kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir. Yeşil sebze, narenciye (limon, portakal ve greyfurt), çilek, domates, kivi, mango, lahana, bezelye, brokoli, biber ve kavunda bulunur.
• E vitamini: mide kanseri, yemek borusu kanseri, gırtlak kanseri ve rahim ağzı kanserlerine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir. Bitkisel yağlar, yeşil yapraklı sebzeler ve buğday tohumuna bulunur.
• Çinko: bağırsak kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir. Tavuk ve hindi eti, istiridye, karides, peynir, fasulye, yumurta ve brokolide bulunur.
• Riboflavin (B2): bağırsak kanseri ve deri kanserlerine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir. Peynir, yumurta, yağsız et, yeşil sebzeler, balık, ve bakliyatta bulunur.
• Bakır: düşük dozda alınırsa bağırsak kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir. Fındık, ciğer, tahıl ve şeker pekmezinde bulunur.
• Selenyum: karaciğer kanseri ve prostat kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir. Fındık, tahıl ve kabuklu deniz ürünlerinde bulunur.
• İyot: guatr açısından koruyucudur.
• Kalsiyum: bağırsak kanserine karşı koruyucu olduğu belirtilmektedir. Süt ve süt ürünleri, bezelye ve fındıkta bulunur.

Kanserden korunmada düzenli spor yapmanın yararı var mıdır?
Düzenli spor yapan kişilerde bağırsak kanseri, meme kanseri ve rahim kanseri riskinin azaldığı bilinmektedir.

Meme kanseri taramasında hangi testler yapılabilir?

• Meme muayenesi: Bir Genel Cerrahi Uzmanı tarafından düzenli olarak meme muayenesi yapılmasında yarar vardır.
• Mamografi: 40 yaş üzerindeki kadınlarda bir veya iki yılda bir mamografi yaptırılması önerilir.
• Ultrasonografi: 40 yaş altındaki kadınlarda ve 40 yaş üzerindeki kadınlarda mamografiye ek olarak kitlelerin katı (solid) veya sıvı (kistik) ayırımında ultrasonografi kullanılır.

Rahim ağzı kanseri taramasında hangi testler yapılabilir?

• Smear testi; düzenli olarak yapılması çok yarar sağlar.
• HPV testi: Human Papilloma virüsü (HPV) araştırılması açısından önemlidir.

Akciğer kanseri taramasında hangi testler yapılabilir?

• Akciğer röntgeni
• Balgamda kanser hücresi aranması (sitoloji)
• Bilgisayarlı tomografi

Bağırsak kanseri taraması kimlerde yapılmalıdır?

• 50 yaşın üzerindeki kişilerde
• Birinci derecede akrabasında bağırsak polibi veya bağırsak kanseri olanlarda
• İltihabi bağırsak hastalığı olanlarda
• Familyal (ailevi) adenomatöz polipozis (FAP) hastalığı olanlarda bağırsak kanseri taraması yapmak gerekir.
• Taramada dışkıda gizli kan taraması ve kolonoskopi kullanılır.

Prostat kanseri taramasında hangi testler yapılabilir?
Parmakla muayene: Erkeklerde Üroloji uzmanı tarafından parmakla makattan prostat muayenesi yapılır.
PSA testi: Kanda prostat spesifik antijen (PSA) testi yapılır.

Cilt kanseri taramasında hangi riskler vardır?
Melanom adı verilen cilt kanseri türlerinin % 65-90’ının güneş (ultraviyole) ışınları veya solaryum ile temasdan kaynaklandığı bilinmektedir.

En sık görülen kanser türleri hangileridir?

2006 yılında ABD kanser dairesi istatistikleri

Dünya Sağlık Örgütü, kanserden korunmada Sağlık Bakanlığı ve konu ile ilgili sivil toplum kuruluşlarının uyarılarını dikkate almak, sağlık kontrollerini düzenli olarak yaptırmak, aile bireylerinde kanser olan kişilerin risk grubunda olduğunun bilincinde olmaları ve takiplerini aksatmamalarını vurgulamaktadır. Kanserden korunmada; tarama testleri konusundaki bilinci arttırmak ve yayın organlarından bunun düzenli olarak duyurusunu yapmak çok önemlidir.

 

Anahtar kelimeler: kanser haftası, kanser, karsinom, karsinoma, ca, sarkom, habis tümör, malign tümör, malignite, kötü huylu tümör, benign tümör, iyi huylu tümör, lösemi, kan kanseri, kanserden korunma, kanser bilgisi, bağırsak kanseri, kalın bağırsak kanseri, bağırsak polibi, bağırsakta polip, familyal adenomatöz polipozis, FAP, ailevi adenomatöz polipozis, lenfoma, Burkitt lenfoma, bağırsak lenfoması, HPV, human papillomavirüs, Epstein-Barr virüsü, akciğer kanseri, rahim ağzı kanseri, yemek borusu kanseri, mesane kanseri, prostat kanseri, meme kanseri, meme karsinomu, meme ca, helikobakter pilori, cilt kanseri, melanom, yumurtalık kanseri, over kanseri, over ca, tiroid kanseri, tiroid karsinomu, tiroid ca, melanom, yemek borusu kanseri, yemek borusu karsinomu, yemek borusu ca, özofagus kanseri, özofagus karsinomu, özofagus ca, makat kanseri, makat karsinomu, makat ca, anüs karsinomu, anal ca, mide kanseri, mide karsinomu, mide ca, karaciğer kanseri, karaciğer karsinomu, karaciğer ca, HCC, böbrek kanseri, böbrek karsinomu, böbrek ca, ağız boşluğu kanseri, pankreas kanseri, pankreas karsinomu, pankreas ca, safra kesesi kanseri, safra kesesi karsinomu, safra kesesi ca, rahim kanseri, ultraviyole, radyasyon, solaryum, Hepatit B, Hepatit C, mamografi, smear testi, HPV testi, FAP, PSA, obesite ve kanser, sigara ve kanser, alkol ve kanser, mamografi, meme ultrasonografisi, kolonoskopi

Kaynaklar
1. www.kanserbilgileri.net 
2. www.kansercerrahisi.com
3. www.genelcerrah.com
4. www.drtaviloglu.tv
5. www.barsakcerrahisi.com 
6. http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en 
7. www.emedicine.medscape.com 
8. www.emedicinehealth.com 
9. www.cancer.gov 
10. www.cancer.org 
11. www.cdc.gov/cancer 
12. www.oncologychannel.com 
13. www.medicinenet.com 
14. www.mayoclinic.com 
15. http://www.haberturk.com/saglik/haber/674052-turkiyede-kanser-patlayacak-
16.http://www.nytimes.com/2011/10/09/fashion/comedians-and-others-are-joking-about-cancer.html?smid=tw-nytimeshealth&seid=auto
17. http://www.nytimes.com/2011/10/09/magazine/can-cancer-ever-be-ignored.html?smid=tw-nytimeshealth&seid=auto