Obesite veya şişmanlık nedir?
Aşırı miktarda ve sağlıksız yağ birikimi olması durumuna obesite ve bu kişilere obes veya şişman denir. Obesitenin değerlendirilmesi için vücut kitle indeksi (VKİ) veya body mass index (BMİ) olarak adlandırılan, boy ve ağırlığın özel bir formül ile oranlanması sistemi kullanılır. Günümüzde erişkinlerin yaklaşık 1/3’ünde obesite veya şişmanlık görülmektedir. 6-19 yaş arasındaki çocuk ve ergenlerde % 15 oranında obesite görülür.

Vücut kitle indeksi (VKİ) nasıl değerlendirilir?

Obesite veya şişmanlık neden olur?
Fazla gıda tüketimi, aşırı kalorili ve yağdan zengin gıdaların tüketimi obesiteye neden olur. Yaşam şekli: hareketsiz ve spordan uzak yaşam obesiteye uygun zemini hazırlar.

Obesite veya şişmanlık ile kanserin ilişkisi var mıdır?

• Evet obesite yada şişmanlık ile kanser hastalığının bilimsel kanıtlar eşliğinde, doğrudan ilişkili olduğu bilinmektedir. Özellikle; rahim kanseri, bağırsak kanseri, meme kanseri, böbrek kanseri ve yemek borusu kanserinin hareketsizlik, obesite veya şişmanlık ile % 25-30 oranında ilişkili olduğu bilinmektedir. Bazı çalışmalarda, yumurtalık kanseri, safra kesesi kanseri ve pankreas kanseri ile şişmanlık arasında da ilişki belirlenmiştir.
• Aşırı kilolu veya şişman hastaların yaklaşık % 5-10’luk bir zayıflamaya gitmelerinin dahi sağlık açısından belirgin katkılar sağladığı bilinmektedir.
• ABD’de yapılan araştırmalarda obesite veya şişmanlığın kanser hastalığındaki payının yaklaşık % 3 civarında olduğu ve kansere bağlı ölümlerin ise % 15-20 oranında şişmanlık veya obesite ile ilişkili olduğu belirlenmiştir.
• Östrojen, projesteron, androjen ve insülin gibi hormonların ani değişikliklerinin kansere karşı eğilimi arttırdığı düşünülmektedir.

Obesite veya şişmanlık ile meme kanserinin ilişkisi var mıdır?

• Obes yada şişman kişilerde, özellikle menapoz sonrasındaki dönemde meme kanseri riski yaklaşık 1.5 kat artmaktadır. Bu risk artışı, östrojen hormonu seviyelerinin şişman veya obes kişilerde, kilolu olmayanlara göre % 50-100 oranda daha yüksek olmasına bağlanmıştır. Obes veya şişman kadınlarda meme kanseri, meme dokusunun daha yoğun ve iri olmasına bağlı olarak kilolu olmayan kadınlara oranla daha ileri evrelerde belirlenmektedir.
• Menapoz öncesi döneminde yumurtalıklar tarafından üretilen östrojen hormonu, menapoz ile birlikte yumurtalıkların devre dışı kalması ile birlikte yağ dokusu tarafından üretilir.
• Menapoz için hormon kullanan kadınlarda meme kanseri riski biraz daha azalmaktadır.
• Menapoz döneminde yumurtalıkta östrojen (kadınlık) hormonu salgılanması biter. Alınan kilolar sonucu artan yağ kütlesi, östrojen hormonu üretiminde rol alır ve bu da meme kanseri riskini arttırır.

Obesite veya şişmanlık ile rahim kanserinin ilişkisi var mıdır?
Obes yada şişman kişilerde, rahim kanseri riskinin, kilolu olmayan kadınlara göre, 2-4 kat arttığı bilinmekte ve bu durumdan yüksek östrojen ve insülin seviyeleri sorumlu tutulmaktadır. Rahim kanseri vakalarının % 40’ının obes yada şişman kişilerde görüldüğü bilinmektedir.

Obesite veya şişmanlık ile bağırsak kanserinin ilişkisi var mıdır?

• Obes yada şişman erkeklerde, bağırsak kanseri riskinin arttığı bilinmektedir.
• Meme ve rahim kanserinden farklı olarak, kadınlardaki yüksek östrojen seviyeleri bağırsak kanseri açısından koruyucu olmaktadır.
• Karın bölgesindeki yağlanmanın, bağırsak kanseri riskini arttırdığı bilinmektedir. Kadınlarda yağlanma daha çok kalçalarda olmasına karşın, erkeklerde yağlanmanın daha çok karın bölgesinde olduğu bilinmektedir.

Obesite veya şişmanlık ile böbrek kanserinin ilişkisi var mıdır?
Obes yada şişman kişilerde, kilolu olmayanlara göre böbrek kanseri riskinin 2-4 kat veya % 35’den fazla arttığı çeşitli çalışmalarla bilinmektedir.

Obesite veya şişmanlık ile yemek borusu kanserinin ilişkisi var mıdır?
Obes yada şişman kişilerde, kilolu olmayanlara göre yemek borusu (özofagus) kanseri riskinin arttığı bilinmektedir. Burada etken olarak obes kişilerde gastro-özofageal reflü hastalığının daha sık olması suçlanmakta ve yemek borusuna geri tepen mide asidinin bu kansere zemin hazırladığı düşünülmektedir.

Obesite veya şişmanlık ile safra kesesi kanserinin ilişkisi var mıdır?
Obes yada şişman kişilerde, kilolu olmayanlara göre safra kesesi kanseri riskinin arttığı bilinmektedir. Burada etken olarak obes kişilerde safra kesesi taşı oranının daha fazla olması gösterilmektedir.

Obes veya şişman kişilerde zayıflama ile kanser riski azalır mı?
Obes yada şişman kişilerde, zayıflama ile kanser riskinin azaldığına dair yeterli bilimsel kanıt yoktur.

Spor yapma ile kanser riski azalır mı?

• Haftada 3-4 kez yürüyüş, bağırsak kanseri riskini azaltabilmektedir.
• Menapoza girmiş kadınlarda günde yarım saat yürüyüş ile meme kanseri riskinin % 20 azaldığı gösterilmiştir.

Obesite veya şişmanlık, hayati tehlike yaratır mı?
Obes yada şişman kişilerde, yaşam tehdit altına girmektedir. Bu konuda yaygın olarak kullanılan sistemlerden olan Edmonton Obesite Sınıflama Sistemi (EOSS) ile skorun artması ile birlikte ölüm riski doğduğu bilinmektedir.
Evre 0: obesiteye bağlı risk faktörü (tansiyon, şeker sorunu) yok
Evre 1: obesiteye bağlı hafif risk faktörlerinin (sınırda yüksek tansiyon, açlık şekerinin bozukluğu, karaciğer enzimlerinin yüksekliği) ve belirtilerin (nefes darlığı, eklem ağrıları, halsizlik) bulunması
Evre 2: obesiteye bağlı kronik hastalıkların (yüksek tansiyon, tip II şeker hastalığı, uyku apnesi, eklem bozuklukları, reflü hastalığı, polikistik over sendromu, kaygı bozukluğu) varlığı
Evre 3: obesiteye bağlı organ bozukluklarının (kalp enfarktüsü, kalp yetersizliği, şeker hastalığına bağlı gelişen komplikasyonlar, ileri eklem bozuklukları ve yaşamı kısıtlayıcı hastalıklar) varlığı
Evre 4: obesiteye bağlı şiddetli organ bozukluklarının varlığı

2011 yılında Raj Padwal ve ark. 20 yaş üzerindeki 8,143 hasta üzerinde yaptıkları çalışmada 1988-1994 ve 1999-2004 dönemlerini karşılaştırmışlardır. 1988-1994 döneminde nüfusun % 77’sinin Evre 1-2 obes sınıfına girerken, 1999-2004 döneminde nüfusun % 90’ının obes sınıfına girdiği belirlenmiştir. Evre 2-3 olan obes hastaların Evre 0-1’e göre belirgin şekilde yüksek oranda ölüm riski taşıdıkları belirlenmiştir.

Türkiye’de obesite veya şişmanlık artıyor mu?
Evet, son yıllarda ülkemizde obesite veya şişmanlık giderek artmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, ülkemiz nüfusu 2010 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları’nda, 72,5 milyon olarak belirlenmiştir. Ülkemiz nüfusunun 48.5 milyonu (% 65), 18 yaş üzeri olan erişkin nüfusu oluşturmaktadır. Ülkemizde erişkinlerde diyabet oranı % 9 (6.9 milyon) ve yüksek tansiyon (hipertansiyon) oranı % 26 (12.7 milyon) olarak belirlenmiştir. Yine 2010 yılı istatistiklerine göre, 15 ve daha yukarı yaştaki nüfusun % 16,9'u obes ve % 33'ü fazla kilolu olarak belirlenmiştir. Erkeklerde obesite oranı % 50,5 iken kadınlarda % 49,4 olarak belirlendi. Buna karşın fazla kiloluk oranı erkeklerde % 37.3 ve kadınlarda % 28.4 olarak belirlenmiştir.

Dünyada obesite veya şişmanlık artıyor mu?
Evet, OECD ülkelerinde, 1996-2003 yılları arasındaki dönemde, 15 yaş ve üzeri nüfusta vücut kitle indeksi (VKİ) oranı 30’un üzerindeki nüfusun oranlarına bakıldığında obesitenin giderek yaygınlaştığı anlaşılabilir.

Anahtar kelimeler: obes, obesite, şişman, şişmanlık, kanser, vücut kitle indeksi, body mass index, VKİ, BMI, fazla kilolu, rahim kanseri, bağırsak kanseri, meme kanseri, böbrek kanseri, yemek borusu kanseri, safra kesesi kanseri, yumurtalık kanseri, Edmonton Obesite Sınıflama Sistemi, obesite oranı, şişmanlık oranı

Kaynaklar
1. Padwal RS ve ark. Canadian Medical Association Journal, 2011.
2. www.emedicine.medscape.com
3. www.cancer.gov
4. www.cancer.org
5. www.cdc.gov/cancer
6. www.oncologychannel.com
7. www.medicinenet.com
8. www.emedicinehealth.com
9. www.genelcerrah.com
10. www.kanserbilgileri.net
11. www.kansercerrahisi.com
12. www.obezitecerrahisi.com
13. http://www.guncelhaber.com/saglik/sismanlik-kanser-riskini-arttiriyor-465238.htm
14. http://haber.gazetevatan.com/Haber/331376/1/Gundem
15. http://www.haberturk.com/saglik/haber/651748-obeziteye-davet-cikaran-10-gunah
16. http://www.haberturk.com/saglik/haber/650131-obezite-onu-da-tetikliyor
17. http://cadde.milliyet.com.tr/2011/08/04/YazarDetay/1422349/zararli-yemege-yuksek-vergi-gelsin
18. http://www.haberform.com/haber/turkiyeye-aci-haber-turkiye-obezite-oranlari-turkiyede-ki-obezite-tehlikesi-obez-75289.htm
19. http://www.hurriyet.com.tr/yasasinhayat/18558690.asp
20. http://www.bbc.co.uk/news/health-14669203
21. http://www.bbc.co.uk/news/health-14614209
22. http://www.bbc.co.uk/newsbeat/14948716
23. http://www.obezitecerrahisi.com/story/obezite_kanser_riski
24. http://www.columbiasurgery.net/2011/07/18/metabolic-syndrome-what-you-need-to-know/?utm_source=twitter.com&utm_medium=social_networking&utm_campaign=weightloss
25. http://www.hurriyet.com.tr/yasasinhayat/19097937.asp
26. http://www.haberturk.com/polemik/haber/686147-boyumuz-ve-kilomuz
27. http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-15556081?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter
28. http://www.medimagazin.com.tr/ana-sayfa/guncel/tr-tum-kanserlerin-yuzde-50sini-obezite-olusturacak-1-11-40003.html