Randevu: (0212) 219 84 84 / (0530) 326 06 96
       

Oruç ve Sindirim Sistemi Üzerine Etkileri   

Video'yu izlemek için tıklayınız. Foruma gitmek için tıklayınız.
İlgili Videolar
Ramazan ayında oruçla birlikte vücutta fiziksel ve ruhsal olarak ciddi değişimler meydana gelmektedir. Dünya nüfusunun yaklaşık % 25’ini oluşturan 1.5 milyar civarında Müslüman bu ayda oruç tutmaktadır. Ramazan orucu ile birlikte gelen sindirim sistemi açısından en büyük değişiklik düzenli üç öğün yemek ve ara öğünler yerine, iftar ve sahur ile birlikte sadece iki öğün yemek yenilmesi ve buna paralel olarak gerek alınan besinler ve içilen sıvılardan vücuda giren su miktarının azalmasıdır. Oruç tutulan saatler boyunca dişler, tükürük, sindirim sistemi salgıları ve organları dinlenmeye geçer. Bu durum sindirim sistemi tarafından oruç süresince 30 günlük tatile girer. Aynı şekilde oruç tutulan süre içinde sigara vb. keyif verici maddelerin alımı da duraksamaya uğramaktadır. ABD’den Trepanowski ve Bloomer Müslümanlık ve Hristiyanlıktaki orucun vücut üzerine etkilerini incelediklerinde Müslümanlıkta orucun günlerin uzadığı yaz aylarına gelmesi ve oruç tutulan ülkenin Ekvator’a olan yakınlığı ile birlikte zorlaştığını belirtmiştir. Leiper ve ark. çalışmasında, ay takvimine göre 9. aya denk gelen Ramazan ayının, hicri ve miladi takvim arasındaki farklılık nedeniyle yılda ortalama 11 gün geri geldiği ve dünya genelinde ortalama 12 saat süre ile oruç tutulduğu, ancak Ramazan ayının yaz aylarına denk gelmesi ile birlikte bu sürenin 18 saate dek uzadığı ve kutuplara yakın olan bölgelerde yaz aylarında bu sürenin 22 saati bulabildiği vurgulanmıştır.

Ramazan ayında hangi durumlarda oruç tutmak risklidir?
  • Gebeler
  • Emzirmekte olan lohusalar
  • Kronik hastalıkları olanlar (Tip 1 şeker hastalığı, kronik böbrek yetersizliği, vb.)
  • Organ nakli yapılmış hastalar
  • Düzenli ilaç alması gerekli olan hastalar
  • Doktorların uzun süreli açlığa kısıtlama getirdiği hastalar
  • Düşkün durumdaki hastalar
Düzenli ilaç kullananlar Ramazan ayında nelere dikkat etmeli?
Ramazan ayı için ayrı bir konuda ilaç alışkanlıklarının değişmesidir, sıklıkla oruç süresince ilaç alımı iftar ve sahur vakitlerine göre ayarlanmaktadır. Aadill ve ark. Fas’ta gerçekleştirdikleri çalışmalarında Levotiroksin (guatr ilacı), Digoksin (kalp ilacı) gibi bazı ilaçların her gün aynı saatte ve yemekten bir saat önce alınmaları gerektiği, bu nedenle Ramazan ayı ve oruç nedeniyle emilimlerinin ve etki düzeylerinin etkileneceğini vurgulamışlardır. Benzer şekilde, Karoli ve ark. Ramazan ayında düzenli olarak Levotiroksin kullanmakta olan hastaların % 75’inin ilaç saatlerine uymadığı, ancak buna karşın tiroid hormon (TSH) değerlerinin bozulmadığını belirlemişlerdir. Teofilin adlı astım ilacının ise yoğun protein ile birlikte alındığında vücuttan atılımının gecikmesine neden olmaktadır. Bu nedenle, kronik kalp ve damar hastalığı, böbrek hastalığı, şeker hastalığı olan kişiler oruç tutmayı planlıyorlar ise mutlaka kendi doktorlarından ilaç kullanımları konusunda görüş almaları gerekir.

Gebeler Ramazan ayında oruç tutabilir mi?
Hasta olanlar, zorunlu olarak seyahat edenler, hamileler, lohusalar, adet dönemi olan kadınlar ve düşkün kişiler İslam dininde oruçtan muaf tutulmaktadır, ancak bu gruptaki kişilerin bir kısmının birçok toplumda oruç tutmaya devam ettikleri bilinmektedir. Joosoph ve ark. 2004 yılında Singapur’daki Müslümanlar üzerinde gerçekleştirdikleri bir anket çalışmasında, gebelerin % 87’sinin Ramazan ayında en az bir gün ve % 33’ünün 30 gün boyunca düzenli olarak oruç tutuğunu ve bu grupta yer alan kadınların, İslam’ın hamilelerin oruçtan muaf olduğuna izin verdiğini bilmediklerini belirlemişlerdir. Oruç tutmayanlara yapılan ankette ise, % 46’sının gebelik, % 42’sinin çeşitli sağlık sorunları nedeniyle Ramazan orucu tutmadıklarını belirlemişlerdir. Ancak, genel bilgilere göre oruç tutan gebelerde, yükselen kan şekeri ve HbA1C düzeyleri nedeni ile, hem anne, hem de bebek üzerinde ciddi hayati riskler doğduğu bilinmektedir.

Oruç tutan şeker hastalarında ne değişiklikler görülür?
Özellikle, insüline bağımlı olan Tip 1 şeker hastalarında Ramazan ayında ciddi sorunlar ortaya çıkabilir. Ramazan ayında sabah ve akşamları şekeri düşüren insülin hormonunda belirgin artış olduğu bilinmektedir. Benzer şekilde, bir stres hormonu olan kortizolde oruç ile birlikte belirgin bir şekilde artmaktadır. Ismail ve ark., Ramazan ayında oruç tutan insüline bağımlı gebe şeker hastalarını incelemişler ve insülin dozları hekim kontrolünde uygun şekilde ayarlandığında ciddi sorun olmayacağı sonucuna varmışlardır.

Bağırsak kesesi olan hastalar oruçtan nasıl etkilenir?
Sıklıkla bağırsak sorunları nedeni ile, bağırsak kesesi, bağırsak torbası, stoma, ileostomi veya kolostomi taşımakta olan hastaların oruç tutması ile tuz kaybından endişe edilir. Altuntaş ve ark. kanser nedeni ile stoma uygulanmış 56 hastayı incelemişler ve oruç tutmanın herhangi bir olumsuz etkisinin olmadığı sonucuna varmışlardır.

Oruç tutan organ nakli hastalarında ne değişiklikler görülür?
Qurashi ve ark. Suudi Arabistan’da gerçekleştirdikleri çalışmada, böbrek nakli olmuş hastaların böbrek fonksiyonlarının oruç tuttuklarında olumsuz yönde etkilenmediğini göstermişlerdir. Benzer şekilde, Boobes ve ark. böbrek naklini takiben bir yılını doldurmuş hastaların oruç tutmasının sorun yaratmayacağını bildirmişlerdir. Ancak, oruç tutma kararının mutlaka organ naklini takip etmekte olan hekimle birlikte alınması gereklidir.

Ramazan ayı süresince günlük sıvı alımı nasıldır?
Ramazan ayında ve oruçla birlikte günlük ortalama sıvı alımında azalma meydana gelmektedir, bu durum ter ve idrarın azalmasına ve idrar renginin koyulaşmasına neden olur. Trabelsi ve ark. 2011 yılında Tunus’ta gerçekleştirdikleri çalışmada Ramazan’dan bir gün önce ve Ramazan sırasında rugby oynayan oyuncuların vücutlarındaki değişimleri incelemişler ve Ramazan ayında yiyecek ve sıvılardan su alımının % 14 azaldığını belirlemişlerdir. Aynı çalışma sporcu olmayan ortalama yaşı 26 olan erkeklerde gerçekleştirildiğinde de benzer sonuçlar elde edilmiştir. Trabelsi ve ark. 2013 yılında ise, vücut geliştirme sporu yapan kişilerde oruç tutma ile vücut kitlesinin ve bileşiminin değişmediğini belirlemişlerdir. Buna karşın, İran’da Mirzaei ve ark. 2012 yılında, Ramazan ayında oruçlu güreşçileri incelediklerinde yağ oranlarında belirgin azalma olduğunu belirlemişlerdir.

Oruçlu iken günlük enerji alımı nasıldır?
Ramazan ayında oruçlu iken genelde ortalama günlük enerji alımı azalmaktadır. Trabelsi ve ark. 2011 yılında Tunus’ta gerçekleştirdikleri çalışmada Ramazan’dan bir gün önce ve Ramazan sırasında rugby oynayan oyuncuların vücutlarındaki değişimleri incelemişler ve Ramazan ayında enerji alımının % 15 azaldığını belirlemişlerdir. Benzer şekilde Ramazan ayında karbonhidrat tüketiminde % 24 azalma olduğunu belirlemişlerdir. Aynı çalışmayı sporcu olmayan ortalama yaşı 26 olan erkeklerde gerçekleştirdiklerinde de benzer sonuçlar elde etmişlerdir. Ancak, Ramazan ayındaki enerji alımı toplumsal alışkanlıklara göre değişebilmektedir. El Ati ve ark. çalışmasında Ramazan ayında Suudi Arabistan’daki Müslümanlarda enerji alımının arttığını, buna karşın Hindistan’daki Müslümanlarda enerji alımının azaldığını vurgulamışlardır. Benzer şekilde ülkemizde Rakıcıoğlu ve ark. Ramazan ayında lohusalardaki vücutta ve anne sütündeki vitamin ve minerallerin eksildiğini belirlemişlerdir.

Ramazan orucunun mideye etkisi nasıldır?
Herrag ve ark. Fas’ta gerçekleştirdikleri çalışmalarında Ramazan ayında hazımsızlık, karın şişkinliği, mide kanaması ve mide delinmelerinin arttığını belirlemişlerdir, ülkemizde de Dönderici ve ark. olduğu gibi benzer sonuçlar mevcuttur. Gökakın ve ark. ise özellikle oruç tutma süresinin uzadığı yaz aylarında mide delinmelerinin daha fazla görüldüğünü vurgulamışlardır. Chong’un nüfusunun % 70’i Müslüman olan Brunei sultanlığındaki çalışmasında Ramazan ayında mide endoskopisi veya gastroskopi yapılan hastaların Ramazan öncesi döneme göre % 30 oranında arttığını ve Ramazan sonrasındaki dönemde de Ramazan öncesi döneme göre % 10 oranında arttığını belirlemiştir. Benzer şekilde Golash Umman Sultanlığında 10 yıllık dönemde 152 mide delinmesi hastasını incelediğinde, olguların % 28’inin Ramazan ayında oluştuğunu belirlemiştir. Yücel ve ark. 38 hasta üzerinde Ramazan ayı öncesinde ve sonrasında bilgisayarlı tomografi ile karın bölgesindeki yağ oranını karşılaştırmışlar ve arada istatistiksel olarak belirgin bir farklılık olmadığını belirlemişlerdir.

Mide koruma
Karın şişkinliği, ekşime yanma ve mide ağrısı olan ve gastrit veya mide ülseri gibi aktif sorunlarının olduğu bilinen kişilerin mutlak hekim denetiminde, bazı mide koruyucu ilaçları Ramazan ayı boyunca kullanmaları uygun olur.

Ramazan orucunun kalp ve damar sistemine etkisi nasıldır?
Nematy ve ark. Ramazan ayında oruç ile birlikte kandaki yağ, kolesterol, tansiyon düzeyinin düşmesi ile birlikte kalp ve damar sistemi üzerindeki yükün azaldığını belirlemişlerdir.

Ramazan ayında oruç baş ağrısına neden olur mu?
Oruç tutma ile kafa içi basıncının düştüğü ve bunun sağlıklı kişilerde bile baş dönmesi ve baş ağrısına neden olabildiği bilinmektedir. Albayrak ve ark. çalışmasında ve Awada ve ark. çalışmasında migren gibi kronik baş ağrısı sorunu olan kişilerde bu sorunun daha ciddi boyutlara ulaşabildiği bildirilmiştir. Mosek ve ark, ise Yahudi toplumunda Yom Kippur adlı oruç sırasında benzer şekilde baş ağrısı görüldüğünü tespit etmişlerdir. Baş ağrısının gelişiminin: sıvı kaybı, şekerin azalması (hipoglisemi), stres hormonlarının artması, kahve, çay ve sigara yoksunluğu, gereğinden fazla uykunun baş ağrısını tetiklediği bilinmektedir.

Ramazan ayında oruç sonrasında basur ve makat çatlağı nasıl etkilenir?
Uzun saatler sıvı alınmaması dışkının da sıvı oranının azalmasına ve kabızlığa eğilime neden olur. Bu nedenle, iftar ile sahur arasındaki dönemde 2 Lt’nin üzerinde sıvı alınması ve erkeklerin günde 40 gram ve kadınların ise 25 gram lif almaları durumunda kabızlığa meydan verilmemiş olur. Bu nedenle, oruç ile hemoroid (basur) ve makat çatlağının direkt olarak etkilenmesi söz konusu değildir.

Ramazan ayında sindirim sistemi açısından hangi önlemler alınabilir?

Ne yararlı?
  • Ramazan ayı süresince normal zamandaki beslenme şekli doğrultusunda devam etmek yararlı olacaktır.
  • Yavaş sindirilen besinler: Arpa, buğday, yulaf, darı, irmik, fasulye, mercimek, bezelye, ıspanak ve pirinç gibi yavaş sindirilen besinleri tüketmek iftar yemeğinde ciddi yararlar sağlar.
  • Hurma: şeker, lif, potasyum ve magnezyum alınır.
  • Badem: yoğun protein ve lif alınır.
  • Muz: karbonhidrat, potasyum ve magnezyum açısından zengindir.
  • Sıvı alımı: İftardan sonra bol miktarda su ve meyve suyu içmek yararlıdır.
  • Ara öğünler: İftar ve sahur olarak sadece iki öğün değil, ara öğünler ekleyerek, üç veya dört öğün şeklinde iftar sonrası dönemi geçirmek, sindirimi ciddi şekilde kolaylaştırır.
  • İlk öğün olan sahurda susamaya neden olmayacak, gün boyu tokluğu ve enerjiyi sağlayacak gıdaları tercih etmek yararlı olacaktır. Bu anlamda yoğun protein içeren süt, yoğurt, yumurta ve peynir gayet yararlıdır. Güllaç gibi sütlü tatlılarda aynı şekilde tatlı gereksinimini karşılar.
  • Sahurda sebze yemekleri ve meyveler tüketimi de oruç tutulan süre içerisinde rahat etme yönünden önemlidir.
  • Düzenli spor yapma alışkanlığı olan kişiler, Ramazan ayında bu alışkanlıklarından vaz geçmek istemezlerse, spor zamanlarını iftardan 2-4 saat sonraya ayarlamaları yararlı olur.
Ne zararlı?
  • İftar yemeğinde hızlı, bol miktarda ve ağır yemekleri tüketmek sindirim açısından ciddi sorunlar yaratır.
  • Şekerli ve unlu gıdaların hızlı tüketilmesi nedeniyle sindirimleri zordur ve bu tür gıdalardan olabildiğince uzak durmak uygun olur.
  • Kızartılmış ve yağlı gıdalar zor sindirilmeleri açısından sorun yaratırlar. Bu tür gıdalardan hem iftar, hem de sahurda kaçınmak yararlı olur.
  • Fazla miktarda çay tüketilmesi ise faydalı bazı minerallerin idrar ile atılmasına neden olabilir.
Kabızlık ve dışkılama zorluğu olan olan hastaların oruç tutması sakıncalı mıdır?
Dışkılama zorluğu, kabızlık, hemoroid, makat çatlağı, anismus, rektosel, makat sarkması, makatta ağrı, makatta şişlik, makatta kaşıntı ve yanma, makattan akıntı, makatta ıslaklık, vb. sorunları olan hastalar Ramazan süresince oruç tuttuklarında yaşayacaklarından ve yakınmalarının şiddetleneceğinden endişe ederler. Bu hastaların oruç tutmaları durumunda yakınmalarının arttığına dair bilimsel bir kanıt yoktur. Ancak, yetersiz sıvı ve lif alımı varlığında kabızlık ve dışkılama zorluğu geliştiği bilinen bir gerçektir. Ramazan ayında iftar ve sahur döneminde yeterince sıvı alınması ve bol lifli gıdalar tüketilmesi ve uygun diyet ile dışkılama zorluğu ve kabızlık sorunu ile büyük ölçüde baş edilebilir. Ayrıca, bu tür sorunu olan hastaların hekimlerinden öneri almaları yararlı olacaktır. Anahtar kelimeler: ramazan, oruç, açlık, iftar, sahur, hamilelik, gebelik, hemoroid, basur, mayasıl, babasıl, makat çatlağı, makat yırtığı, anal fissür, mide kanaması, mide delinmesi, mide perforasyonu, gastroskopi, kabızlık, konstipasyon, gastrit, mide ülseri, hazımsızlık, hazım zorluğu, hazım güçlüğü, şişkinlik, karın şişkinliği

Kaynaklar
1. Kocakusak A. Does Ramadan fasting contribute to the increase of peptic ulcer perforations? Eur Rev Med Pharmacol Sci 2017; 21 (1): 150-154.
2. Al-Agha AE, Kafi SE, Zain Aldeen AM, et al. Flash glucose monitoring system may benefit children and adolescents with type 1 diabetes during fasting at Ramadan. Saudi Med J 2017; 38 (4): 366-371.
3. Afandi B, Kaplan W, Al Hassani N, et al. Correlation between pre-ramadan glycemic control and subsequent glucose fluctuation during fasting in adolescents with Type 1 diabetes. J Endocrinol Invest 2017 Feb 26. doi: 10.1007/s40618-017-0633-y.
4. Mardhiyah R, Makmun D, Syam AF, et al. The effects of Ramadhan fasting on clinical symptoms in patients with gastroesophageal reflux disease. Acta Med Indones 2016; 48 (3): 169-174.
5. Karoli R, Fatima J, Chandra A, et al. Levothyroxine replacement and Ramadan fasting. Indian J Endocrinol Metab 2013; 17 (2): 318-319.
6. Altuntas YE, Gezen FC, Sahoniz T, et al. Ramadan fasting in patients with a stoma: a prospective study of quality of life and nutritional status. Ostomy Wound Manage 2013; 59 (5): 26-32.
7. Trabelsi K, Stannard SR, Ghlissi Z, et al. Effect of fed- versus fasted state resistance training during Ramadan on body composition and selected metabolic parameters in bodybuilders. J Int Soc Sports Nutr 2013 Apr 25;10(1):23. doi: 10.1186/1550-2783-10-23.
8. Mirzaei B, Rahmani-Nia F, Moghadam MG, et al. The effect of ramadan fasting on biochemical and performance parameters in collegiate wrestlers. Iran J Basic Med Sci 2012; 15 (6): 1215-1220.
9. Gokakin AK, Kurt A, Akgol G, et al. Effects of Ramadan fasting on peptic ulcer disease as diagnosed by upper gastrointestinal endoscopy. Arab J Gastroenterol 2012; 13 (4):180-183.
10. Qurashi S, Tamimi A, Jaradat M, et al. Effect of fasting for Ramadan on kidney graft function during the hottest month of the year (August) in Riyadh, Saudi Arabia. Exp Clin Transplant 2012; 10 (6): 551-553.
11. Hizli D, Yilmaz SS, Onaran Y, et al. Impact of maternal fasting during Ramadan on fetal Doppler parameters, maternal lipid levels and neonatal outcomes. J Matern Fetal Neonatal Med 2012; 25 (7): 975-977.
12. Bajaj S, Khan A, Fathima FN, et al. South Asian consensus statement on women's health and Ramadan. Indian J Endocrinol Metab 2012; 16 (4): 508-511.
13. Nematy M, Alinezhad-Namaghi M, Rashed MM, et al. Effects of Ramadan fasting on cardiovascular risk factors: a prospective observational study. Nutr J 2012 Sep 10;11:69. doi: 10.1186/1475-2891-11-69.
14. Velayudhan M. Managing diabetes during the Muslim fasting month of Ramadan. Med J Malaysia 2012; 67 (3): 353-354; quiz 355.
15. Gökakın AK, Kurt A, Atabey M, et al. The impact of Ramadan on peptic ulcer perforation. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg 2012; 18 (4): 339-343.
16. Trabelsi K, El Abed K, Trepanowski JF, et al. Effects of ramadan fasting on biochemical and anthropometric parameters in physically active men. Asian J Sports Med 2011; 2 (3): 134-144.
17. Ismail NA, Olaide Raji H, Abd Wahab N, et al. Glycemic control among pregnant diabetic women on insulin who fasted during Ramadan. Iran J Med Sci 2011; 36 (4):254-259.
18. Perforated peptic ulcer (PPU) in pregnancy during Ramadan fasting. Gali BM, Ibrahim AG, Chama CM, et al. Niger J Med 2011; 20 (2): 292-293.
19. Trabelsi K, Rebai H, El-Abed K, et al. Effect of ramadan fasting on body water status markers after a rugby sevens match. Asian J Sports Med 2011; 2 (3): 186-194.
20. Herrag M, Lahmiti S, Alaoui Yazidi A. Ramadan: a different side of the emergencies? African Health Sciences 2010; 10(2): 215-216.
21. Trepanowski JF, Bloomer RJ. The impact of religious fasting on human health. Nutr J 2010; 9: 57.
22. Sulu B, Gunerhan Y, Ozturk B, et al. Is long-term hunger (Ramadan model) a risk factor for acute appendicitis? Saudi Med J 2010; 31 (1): 59-63.
23. Chong VH. Impact of Ramadan on upper gastrointestinal endoscopy referrals in Brunei Darussalam. Singapore Med J 2009; 50 (6): 619-623.
24. Boobes Y, Bernieh B, Al Hakim MR. Fasting Ramadan in kidney transplant patients is safe. Saudi J Kidney Dis Transpl 2009; 20 (2): 198-200.
25. Ozkan S, Durukan P, Akdur O, et al. Does Ramadan fasting increase acute upper gastrointestinal haemorrhage? J Int Med Res 2009; 37 (6): 1988-1993.
26. Golash V. Ten-Year Retrospective Comparative Analysis of Laparoscopic Repair versus Open Closure of Perforated. Oman Med J 2008; 23 (4): 241-246.
27. Joosoph J, Abu J, Yu SL. A survey of fasting during pregnancy. Singapore Med J 2004; 45 (12): 583-586.
28. Aadil N, Houti IE, Moussamih S. Drug intake during Ramadan. BMJ 2004; 329 (7469): 778-782.
29. Leiper JB, Molla AM, Molla AM: Effects on health of fluid restriction during fasting in Ramadan. Eur J Clin Nutr 2003, 57 (Suppl 2):S30-8.
30. Awada A, al Jumah M. The first-of-Ramadan headache. Headache 1999; 39 (7): 490-493.
31. El Ati J, Beji C, Danguir J: Increased fat oxidation during Ramadan fasting in healthy women: an adaptative mechanism for body-weight maintenance. Am J Clin Nutr 1995, 62:302-307.
32. Mosek A, Korczyn AD. Yom Kippur headache. Neurology 1995; 45 (11): 1953-1955.
33. Dönderici O, Temizhan A, Küçükbaş T, et al. Effect of Ramadan on peptic ulcer complications. Scand J Gastroenterol 1994; 29: 603-606.

Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Güncelleme tarihi: 12.06.2017

Foruma gitmek için tıklayınız. Geri

Uzmanlık Alanları:
Kolorektal Cerrahi
Proktoloji
Kolonoskopi