Robot cerrahisi nedir?
Robot cerrahisi, cerrahın hastanın üzerinde bir robotik sistemi kullanarak, sıklıkla aynı odada hasta masasından uzak bir noktada, yada farklı bir mekandan robot konsolunun başına oturarak ameliyatı gerçekleştirmesidir. Diğer adları ise: robotik cerrahi, robotik ameliyat, robot yardımlı cerrahi, robot ameliyatı, robot yardımlı ameliyat, bilgisayar yardımlı cerrahi veya bilgisayar yardımlı ameliyattır. Robotun konsolu başındaki cerrahın el hareketleri, çok hassas bir bilgisayar yardımı ile, robotun kollarına aktarılır ve cerrahla senkron bir şekilde robotun kolları hareket eder.

Robot cerrahisinin gelişimi nasıl gerçekleşmiştir?

• 1985: İsveç ve ABD’li bilim insanları, Puma 560 adlı robot bilgisayarlı tomografi cihazı eşliğinde beyin biyopsisi alma amacı ile kullanmıştır.
• 1988: İngiltere’de Probot adlı robot prostat ameliyatı için kullanılmıştır.
• 1992: Robodoc adlı robot kalça protezi ameliyatında kullanılmıştır.
• 1994: ABD’de Zeus adlı robotun ikisi cerrah tarafından kontrol edilen kol ve bir adet AESOP adlı ses komutları ile kumanda edilen koldan oluşan robotik sistem, ameliyatlarda kullanıma girmiştir. 1999 yılında Zeus ile ilk tek damar kalp bypass ameliyatı gerçekleştirilmiştir.
• Hermes: Zeus ve AESOP’dan farklı olarak Hermes’de robot kolu kullanılmamaktadır, ancak ameliyathanedeki; ameliyat masası, ameliyat lambası, video kamera vb. cihazların ses komutları ile daha etkin kullanımına olanak sağlamaktadır.
• DaVinci robotik sistemi: 2000 yılından beri gündemde olan ve dört adet robot tarafından kumanda edilen kol ve cerrahının elinin hareketlerinin çok hassas bir bilgisayar sistemi tarafından makas, koter, dissektör ve teleskop adı verilen aletlere aktarılmasına olanak tanıyan bir sistemdir. Bu şekilde, cerrah hastadan uzak bir noktada konsol adı verilen komuta merkezinin başına oturur ve mercekten bakarak vücut boşluklarındaki dokuların üç boyutlu (en, boy ve derinlik) görüntüsünü elde eder.
• Lindbergh ameliyatı: Robotik cerrahi sisteminin uzak bir merkezden kullanımı (remote surgery, tele-surgery) ile gerçekleştirilen bir ameliyattır. 07 Eylül, 2001 tarihinde, aslen Strasbourg’da IRCAD adlı merkezde görev yapan Profesör Jacques Marescaux, kendisi ABD’de New York şehrinde konsol başına oturarak, Fransa’da Strasbourg Civil Hospital’da yatmakta olan 68 yaşındaki bir kadın hastaya, Strasbourg’da hastanın başında yer alan kendi ekibinin yardımı ile robotik yöntemle safra kesesi ameliyatı uygulamıştır. Bu ameliyata, tek başına uçakla Atlantik Okyanusu’nu ilk olarak geçen kişi olan Charles Lindbergh’e atfen, Lindbergh ameliyatı adı verilmiştir. Bu ameliyat Zeus robotik cerrahi sistemi, France Telecom, IRCAD (Institute for Research into Cancer of the Digestive System) ve EITS (European Institute of Telesurgery) işbirliği ile gerçekleştirilmiştir. Yöntem robot cihazının bulunduğu, ancak uygun veya deneyimli cerrahın bulunmadığı merkezlerde ameliyatın uzaktan yapılabilmesi mantığı ile geliştirilmiştir. Ancak, zaman içinde robotik cerrahiye başlayacak olan merkezlerdeki cerrahlar, önceden gerekli olan eğitimleri alarak bu ameliyatlara başladıklarından, bu ameliyat günümüzde yaygınlaşmamıştır.

Robot cerrahisinde ameliyatı robot mu yapar??
Hayır, robot cerrahisinde ameliyatı robotik cerrahi eğitimi ve deneyimi olan bir cerrah gerçekleştirir. Robota, cerrah kumanda etmekte ve ameliyat tamamen cerrahın ve cerrahi ekibin bilgi, beceri ve deneyim düzeyi ile orantılı olarak gerçekleşmektedir.

Robot cerrahisinin açık ameliyattan farkı nedir?
Açık ameliyatta hastanın vücudunda geniş bir kesi yapılırken, robot cerrahisinde, laparoskopik cerrahide (kansız ameliyat) olduğu gibi küçük deliklerden bazı aletlerin yardımı ile ameliyat gerçekleştirilir. Bu nedenle, robot cerrahisinin diğer adlarından birisi de, robot yardımlı cerrahidir. Robot cerrahisinin açık cerrahiye göre bildirilen üstünlükleri: özellikle çok hassas ameliyatlarda, cerrahın el titremesinin hastaya yansımasını önlemesi, daha az ağrılı olması, ameliyat sonrası akciğer komplikasyonlarının daha az yaşanması, günlük yaşama daha erken dönülmesidir. Robotik cerrahi, maliyet yönünden dezavantajı nedeniyle, henüz pek yaygınlaşmamıştır. Ancak, zaman içinde robot cihazlarının sayısı arttıkça, robotik cerrahinin de daha yaygınlaşacağı aşikardır, fakat bir yandan da birçok ülkede robot cerrahisinin maliyet etkinliği ciddi şekilde sorgulanmaktadır.

Robot cerrahisinin laparoskopik ameliyattan farkı nedir?
Robot cerrahisi veya robotik cerrahi ameliyatlarında aslında laparoskopik cerrahinin temel prensipleri kullanılmaktadır. Bu nedenle robot cerrahisini uygulayan hekimlerin laparoskopik cerrahi deneyimleri olması önemlidir. Robotik cerrahi aletlerini vücut boşluklarına yerleştirmek için laparoskopik cerrahide kullanılmakta olan trokar veya port adı verilen giriş olanağı sağlayan aletler kullanılır. Bu trokarlardan içeriye, teleskop (kamera), makas, dokuları tutmaya yarayan narin aletler (grasper) vb. robot cerrahisine özel cihazlar yerleştirilir. Bu aletler ameliyat masasından uzakta, aynı odada veya farklı bir mekanda (başka bir hastanede, şehirde veya ülkede) robot aletinin başında olan cerrah tarafından yönetilir, ancak ameliyat masasının başında yer alan cerrahın asistanı da aletleri yerleştirme ve kumanda etmeye yardım eder. Cerraha yardım edecek asistanı yada asistanları ve hemşiresi de tüm laparoskopik ve robotik cerrahi tekniklere hakim olmalıdır. Özetle, robotik cerahinin ciddi bir ekip işi olduğunu bilmek gerekir. Laparoskopik cerrahide el aletlerini cerrah kendisi eli ile oynatırken, robotik cerahide bu işlemi robotun kolları aracılığı ile yapar ve kolu 270^o’ye dek döndürebilme avantajı vardır. Mevcut laparoskopik sistemlerde derinlik duyusu olmamakta ve tüm görüntüler sadece iki boyutlu olarak elde edilmektedir, robot cerrahisinde ise üç boyutlu (en, boy ve derinlik) bir görüntü ile ameliyat gerçekleştirilmektedir. Kısacası, robotik cerrahinin laparoskopiye üstünlüğü cerraha derinlik duyusunu verebilmesi ve robotik sistemin cerrahın el titremesinin hastaya yansımasını engellemesidir. Günümüzde, laparoskopik sistemlerin üç boyutlu özel ekranlar ve özel gözlükler ve teleskoplar yardımı ile robotik cerrahi sistemine benzetilmesine çalışılmaktadır ve bu yöntemler yeni yeni kullanıma girmiştir.Son yıllarda, robotik cerrahinin gelişimi nedeniyle laparoskopik cerrahi el aletleri üreten firmalar, tek delikten laparoskopi (SILS – single incision laparoscopic surgery) yönteminine uygun bükülebilen el aletleri (articulating instruments) geliştirmişler.

Robot cerrahisi hangi cerrahlar tarafından yapılır?
Robot cerrahisi veya robotik cerrahi yapan cerrahların büyük çoğunluğu, zaten minimal invaziv cerrahi (minimal invasive surgery, minimal access surgery) veya laparoskopik cerrahi (kansız ameliyat) teknikleri üzerinde deneyimlidir. Ancak, cerrah ve ekibinin, robot cerrahisi için dünyada kabul gören özel bir eğitim ve sertifikasyon programı alma zorunluğu vardır.

Robot cerrahisi hangi ameliyatlarda kullanılır?

• Genel Cerrahi: kalın bağırsak kanseri, bağırsak ameliyatları, rektum kanseri, makat sarkması (rektal prolapsus) cerrahisi, dalak ameliyatları, böbreküstü bezi (sürrenal veya adrenal) cerrahisi, tiroid ve paratiroid cerrahisi, şişmanlık ameliyatları, reflü (mide fıtığı) ameliyatları, karaciğer kanserleri, pankreas kanserleri ve pankreas kistleri
• Üroloji: robot cerrahisinin en yaygın olarak kullanıldığı tıp dalıdır. Prostat kanserleri, mesane ve böbrek ameliyatlarında (nefrektomi) kullanılır.
• Kulak Burun Boğaz Hastalıkları: baş ve boyun tümörleri
• Kadın Hastalıkları (Jinekoloji): myom, rahim ameliyatları, jinekolojik kanserler
• Kalp ve Damar Cerrahisi: tek damar koroner arter bypass ameliyatı, aort (kalp şah damarı) girişimleri, mitral kapak değişimi
• Göğüs Cerrahisi: Akciğer kanserleri

Genel Cerrahi ameliyatlarında laparoskopik cerrahimi, yoksa robot cerrahisimi üstündür?
Maeso ve ark. tarafından 2010 yılında gerçekleştirilen meta-analizde, robotik cerrahi ile laparoskopik cerrahiyi karşılaştıran toplam 2,166 hastayı içeren, 31 bilimsel çalışma (6 tanesi randomize kontrollü çalışma) incelenmiştir. Bu çalışmaların: 12’si mide fıtığı ve reflü ameliyatı, 7’si kalın bağırsak kanseri, 6’sı şişmanlık ameliyatı, ikisi mide kanseri ameliyatı, ikisi safra kesesi ameliyatı, biri makat sarkması ameliyatı ve biri dalak ameliyatı ile ilgilidir. Özellikle, mide ve şişmanlık cerrahisi ameliyatlarında robotik cerrahinin, laparoskopik cerrahiye kıyasla daha üstün olduğu belirlenmiştir.

Kalın bağırsak ameliyatlarında; laparoskopik cerrahimi, yoksa robot cerrahisimi üstündür?
Kalın bağırsak ameliyatlarında, robot cerrahisi ile ilk ameliyat 2001 yılında Ballantyne ve ark. tarafından gerçekleştirilmiştir. Kalın bağırsak ameliyatlarında, robot cerrahisi ile laparoskopik cerrahiyi kıyaslayan ilk çalışma ise 2006 yılında Pigazzi ve ark. tarafından gerçekleştirilmiştir. D’Annibale 2004 yılında, bağırsak kanseri ameliyatlarında 53 adet laparoskopik cerrahi yapılan hasta grubu ile robotik cerrahi yapılan 53 hastayı karşılaştırmıştır. Ameliyat süresi, çıkartılan lenf düğümü sayıları ve bağırsak hareketlerinin geri dönme süreleri açısından, ameliyatın laparoskopik veya robotik cerrahi ile yapılmasının sonuçlarda bir fark yaratmadığı saptanmıştır. Cerrah açısından bakıldığında, birçok cerrah robotik cerrahinin, teknik olarak laparoskopik cerrahiye oranla daha pratik olduğunu vurgulamaktadır. Mirnezami ve ark. 2010 yılında, robotik cerrahi ile gerçekleştirilen kalın bağırsak ameliyatlarını (kolorektal cerrahi) konu alan 17 ayrı bilimsel çalışmayı değerlendirdikleri meta-analizde; robotik girişimlerde, laparoskopik cerrahiye oranla, dezavantaj olarak ameliyat süresi ve maliyetin daha fazla olduğu, buna karşın, avantaj olarak ise hastanede kalış süresi, kan kaybı ve açık ameliyata dönme oranlarının daha az olduğu sonucuna varılmıştır. Günümüzde halen kalın bağırsak ameliyatlarında, laparoskopik cerrahi deneyimi olan cerrahlar, daha az ağrılı olması, ameliyat sonrası akciğer komplikasyonlarının daha az yaşanması, günlük yaşama daha erken dönülmesi gibi avantajları nedeni ile laparoskopik cerrahiyi açık cerrahiye tercih etmektedirler. Robotik cerrahi, maliyet yönünden dezavantajları nedeniyle, henüz kalın bağırsak cerrahisinde, laparoskopik cerrahi kadar yaygınlaşmamıştır. Ancak, zaman içinde robot cihazı sayısı arttıkça robotik cerrahinin de daha yaygınlaşacağı aşikardır.

Anahtar kelimeler: robot cerrahisi, robot konsolu, robotik cerrahi, robot yardımlı cerrahi, robot ameliyatı, robot yardımlı ameliyat, bilgisayar yardımlı cerrahi veya bilgisayar yardımlı ameliyat, Puma 560, Probot, Robodoc, Zeus, AESOP, Hermes, DaVinci robotik sistemi, Lindbergh ameliyatı, remote surgery, tele-surgery, robotik cerrahi eğitimi, laparoskopik cerrahi, kansız ameliyat, robotik ameliyat, minimal invaziv cerrahi, minimal invasive surgery, minimal access surgery, kalın bağırsak kanseri, kalın barsak kanseri, bağırsak ameliyatı, barsak ameliyatı, rektum kanseri, makat sarkması, rektal prolapsus, dalak ameliyatı, böbreküstü bezi ameliyatı, sürrenal ameliyatı, adrenal cerrahisi, tiroid ameliyatı, paratiroid ameliyatı, şişmanlık ameliyatı, reflü ameliyatı, mide fıtığı ameliyatı, karaciğer kanseri, pankreas kanseri, pankreas kisti, tek delikten laparoskopi, SILS, single incision laparoscopic surgery, bükülebilen el aletleri, articulating instruments

Kaynaklar
1. Dulan G, Rege RV, Hogg DC, et al. Proficiency-based training for robotic surgery: construct validity, workload, and expert levels for nine inanimate exercises. Surg Endosc. 2012 Feb 21. [Epub ahead of print]
2. Debernardo R, Starks D, Barker N, et al. Robotic surgery in gynecologic oncology. Obstet Gynecol Int. 2011;2011:139867. Epub 2011 Nov 16.
3. Luthringer T, Aleksic I, Caire A, et al. Developing a successful robotics program. Curr Opin Urol 2012; 22 (1): 40-6.
4. Dulan G, Rege RV, Hogg DC, et al. Content and face validity of a comprehensive robotic skills training program for general surgery, urology, and gynecology. Am J Surg. 2012 Feb 8. [Epub ahead of print]
5. Maeso S, et al. Efficacy of the Da Vinci surgical system in abdominal surgery compared with that of laparoscopy: a systematic review and meta-analysis. Ann Surg 2010; 252:254-62.
6. Pigazzi A, Ellenhorn JD, Ballantyne GH, Paz IB. Robotic-assisted laparoscopic low anterior resection with total mesorectal excision for rectal cancer. Surg Endosc 2006; 20 (10): 1521-5.
7. Baik SH. Robotic Colorectal Surgery. Yonsei Med J 2008; 49 (6): 891-896.
8. D’Annibale A. Robotic and laparoscopic surgery for treatment of colorectal diseases. Dis Colon Rectum 2004; 47(12): 2162-8.
9. Mirnezami AH, Mirnezami R, Venkatasubramaniam AK, et al. Robotic colorectal surgery: hype or new hope? A systematic review of robotics in colorectal surgery. Colorectal Dis 2010; 12 (11): 1084-93.
10. www.bbc.co.uk/news/health-15032862
11. www.robotcerrahisi.com 
12. www.medscape.com
13. www.genelcerrah.com 
14. www.barsakcerrahisi.com 
15. www.kanserbilgileri.net
16. www.kansercerrahisi.com