Tiroid bezinin görevi nedir?

• Tiroid bezi, boynun ortasında ve soluk borusunun (trakea) önünde ve gırtlağın hemen altında yer alan kelebek veya gözlük şeklinde sağ ve sol lob olmak üzere iki gözden ve ortasında birleştiren parçadan (istmus) oluşan bir organdır. Normal durumda tiroid bezi görülmez ve ancak tiroid bezinin büyümesi yani guatr durumunda görülebilir.
• Tiroid bezinin görevi; foliküler hücrelerden, tiroksin (T4) and tri-iyodotironin (T3) adı verilen tiroid hormonlarını üretmektir. Tiroid hormonları vücudun hareket yeteneğini, bazal metabolizmasını yani enerjisini, gücünü ve kuvvetini ayarlamaktır. Vücutta birçok hücrenin normal işlevlerini devam ettirebilmek için tiroksin (T4) and tri-iyodotironin (T3) hormonlarına gereksinimi vardır.
• Tiroid bezinin C hücrelerinden ayrıca kalsitonin adı verilen ve vücutta kalsiyum dengesini sağlayan bir hormon daha üretilir.
• Tiroid bezinin dört bir tarafında mercimek büyüklüğünde paratiroid bezi yer alırki, bu bez kalsiyum dengesinde öenmi olan parat hormon salgılar.

Tiroid kanseri nedir?
Tiroid bezinin habis veya kötü huylu tümörlerine tiroid kanseri adı verilir. Hormon salgılayan (endokrin) bezlerin en sık rastlanılan kanseridir. Kanser adı her ne kadar ürkütücü gelse de tedavileri çoğu zaman mükemmele yakındır. Tiroid kanserlerinin çoğu ameliyat ile tedavi edilebilirler.

Tiroid kanseri görülme sıklığı nedir?
Tiroid nodülleri nüfusun yaklaşık % 10-30’unda görülür, ancak bunların % 10-15’i kansere dönüşür. Amerikan Kanser Cemiyeti’nin 2007 yılı istatistiklerine¹ göre, tiroid kanserleri hormonal sistem kanserlerinin % 94’ünü ve yine hormonal sistem kanserlerine bağlı ölümlerin % 66’sını oluşturmaktadırlar. Avrupa’da² tiroid kanseri görülme sıklığı ise bir milyon kişide 40 oranındadır ve kadınlarda üç kat daha sıktır.

Tiroid kanseri belirtileri nelerdir?

• Tiroid kanserlerinin büyük bir bölümü belirti vermezler ve tesadüfen tarama amaçlı veya başka bir nedenle yapılan bir Ultrasonografi tetkiki sırasında anlaşılırlar.
• Boyunda şişlik
• Boyunda lenf bezlerinde şişlik
• Nefes alma zorluğu
• Yutma güçlüğü
• Seste kabalaşma veya kısılma
• Vakaların çok az bir bölümünde boyunda ve çenede ağrı, yutma güçlüğü ve ses kısıklığı olabilir.

Tiroid kanseri için risk faktörleri nelerdir?

• Boyun bölgesine geçmişte ışın tedavisi (radyoterapi) uygulanması: 1920 ile 1950 yılları arasında bademcik sorunları ve yüzde olan sivilceler için yoğun şekilde çocuklara ışın tedavisi (radyoterapi) uygulanmış ve ileriki yıllarda bu hastalarda tiroid kanseri geliştiği gözlenmiştir. Bu nedenle geçmişte herhangi bir nedenle boyun bölgesine ışın tedavisi (radyoterapi) uygulanan hastalar risk altındadır.
• 1986 yılında gerçekleşen Çernobil kazası gibi nükleer sızıntı durumlarında (potasyum iyodür alınması tiroid organının radyoaktif iyotu (I-131) tutmasını engelleyeceğinden kanser oluşumuna zemin hazırlar. O dönemde ülkemizin Çernobil’e yakın olan bölgelerinde de kanser sıklığının arttığı bilinen bir gerçektir.
• Ailede medüller tiroid kanseri bulunması; bu ailellerde RET geninde bir bozukluk vardır. Aile bireylerinde medüller tiroid kanseri öyküsü varsa, aile fertlerinin bu konuda taranması gerekir.
• Ailede guatr öyküsü olan ve kalın bağırsakta (kolon) polipleri olan kişilerin özellikle papiller tiroid kanseri açısından risk grubunda olduğu bilinmektedir.
• Kendisinde guatr olan hastalar tiroid kanseri açısından risk grubundadır.
• Yaş: 45 yaş üzerindeki kişilerde görülür. Anaplastik tiroid kanseri olgularının büyük bölümü 60 yaşın üzerindedir.
• Cinsiyet: kadınlarda erkeklere oranla üç kat daha fazla görülür.
• İyot: iyot kabuklu deniz ürünleri ve iyotlu tuzda bulunur. İyot eksikliği olan kişilerde özellikle foliküler tipte tiroid kanserine karşı eğilim artar. Buna karşın diyette iyot fazalalığı olan kişilerde ise papiller tipte tiroid kanserine karşı eğilim arttığı bilinmektedir.
• Hastaların büyük bölümünde kanser etkeni belli değildir.
• Risk faktörü olan kişilerde mutlak tiroid kanseri gelişeceği düşünülmemelidir, risk faktörü olan birçok kişide tiroid kanseri gelişmediği de bilinen bir gerçektir. Bu nedenle önemli olan düzenli olarak kontrol ve takip yaptırmaktır.

Tiroid kanseri tanısı nasıl konulur?

• Doktor muayenesi: elle muayenede hem tiroid bezi, hemde boyun bölgesindeki lenf bezleri muayene edilir.
• Kan tahlili: TSH değeri düşük veya yüksek bulunabilir, tiroid bezinin çalışma şekli hakkında bilgi verir. Kalsitonin yüksekliği ise medüller tipte tiroid kanseri için tanı koydurucu olabilir.
• Ultrasonografi: elle hissdilemeyen sıvı veya katı nodülleri gösterir. Sıvı olan nodüller kist adını alır ve kanser riski taşımazlar, ancak katı nodüller kanser riski taşıyabilirler.
• Sintigrafi: hastaya radyoaktif bir maddenin içirilmesi sonrasında yapılan bir tetkiktir. Tiroid dokusuna oranla radyoaktif maddeyi daha fazla tutan nodüllere sıcak ve daha az tutan nodüllere ise soğuk nodül adı verilir. Soğuk nodüller kanser riski taşırlar.
• Biopsi: hastadan ultrason eşliğinde bir iğne biopsisi alınabilir veya daha ender olarak cerrahi yöntemle nodül üzerinden biopsi alınabilir. Daha seyrek olarak cerrahi yöntemle nodül çıkartılıp biopsi yapılabilir.

Tiroid kanseri türleri nelerdir?

1. Papiller tiroid kanseri:

• En sık rastlanılan tip olup, tiroid kanserlerinin % 70-80’ini oluştururlar.
• Her yaşta görülebilir.
• Ortalama her 1,000 kişide birinde görülür.
• Lenf bezlerine çok yavaş bir şekilde yayılım gösterir.
• Hastaların tamamına yakını tedavi ile şifaya ulaşır.

2. Foliküler tiroid kanseri:

• Tiroid kanserlerinin % 10-15’ini oluştururlar.
• İleri yaş grubundaki hastalarda görülür.
• Önce boyun lenf bezlerine yayılma gösterirler.
• Papiller tiroid kanserinden farklı olarak damarlar yolu ile akciğerler ve kemiklere sıçrama (metastaz) yapabilirler.
• Zamanında tanı konulursa, hastaların büyük bölümü tedavi ile şifaya ulaşır.

3. Medüller tiroid kanseri:

• Tiroid kanserlerinin % 3-5’ini oluştururlar.
• Tiroid’in C hücrelerinden kaynaklandığı için kalsitonin tetkiki çok yüksek düzeylerde bulunabilir.
• Ailesel özelliği vardır, diğer bazı hormonal sorunlarla birlikte görülür ve yavaş seyirlidir.
• Ailevi olan medüller tiroid kanserleri, multipl endokrin neoplazi (MEN) adı verilen ve diğer hormonal tümörleri de beraberinde bulunduran bir hastalık topluluğu şeklinde görülür.
• Kanda gen testi (RET proto-onkogeni) ile tanısı konulabilen tek tiroid kanseridir.
• Zamanında tanı konulması durumunda, sonuçlar iyidir.

4. Anaplastik tiroid kanseri:

• Tiroid kanserlerinin % 2-5’ini oluştururlar.
• Tedaviye en az yanıt veren ve en saldırgan tiroid kanseri türüdür.
• Sonuçları yüz güldürücü değildir.

5. Diğer tümörler: tiroid bezinden kaynaklanan ender tümörler ise lenfoma, sarkom ve karsino-sarkom’dur.

Tablo 1. Tiroid kanser türlerine göre sonuçlar³

Tiroid kanseri evrelendirmesi hangi tetkik yöntemleri kullanılır?

• Ultrasonografi
• Bilgisayarlı tomografi
• Manyetik rezonans görüntüleme (MRG)
• Akciğer röntgeni
• Tüm vücut sintigrafisi

Tiroid kanserinin evrelendirmesi nasıl yapılır?

• T1: tümör 2 cm ve altında çaptadır
• T2: tümör 2-4 cm çaptadır
• T3: tümör 4 cm’den büyük çaptadır
• T4: tümör tiroid kapsülünün dışına taşmıştır, tümn anaplastik karsinomlar bu grupta olarak kabul edilir.
• N0: lenf bezi metastazı yok
• N1: lenf bezi metastazı var

Evre 1 ile 4 arasında evrelendirme yapılır, 1. evre başlangıç aşamasında ve 4. evre yayılmış tümör anlamına gelir.

Tiroid kanserinin tedavisi nasıl gerçekleştirilir?
Tiroid kanserinin tedavisi; kanserin türüne, nodülün büyüklüğüne, hastanın yaşına ve kanserin yayılıma göre düzenlenir. Tedaviyi sıklıkla Genel Cerrahi Uzmanı, Endokrinoloji Uzmanı ve abzen Onkolog birlikte düzenlerler.

1. Cerrahi tedavi:
Her tiroid kanserinde ameliyat ile tiroid bezinin tamamının lenf bezleri ile birlikte çıkartılması yani total tiroidektomi ve boyun lenf disseksiyonu ameliyatı zorunludur.

2. Radyoaktif iyot (atom) tedavisi:

• Tiroid kanseri dokusu büyükse ve lenf bezlerinde tutulum varsa, ameliyat sonrasında radyoaktif iyot (I131) tedavisi gerekebilir.
• Ameliyat sonrasında doktorunuz sizde öncelikle hipotiroidi gelişmesini ve böylelikle tiroid stimulan hormon (TSH) düzeyinizin yükselmesini bekleyecektir. Normalde tiroid kanseri hücreleri iyotu çok az tutarlar ve yüksek TSH seviyesi ile bu hücrelerin iyot tutma oranı ve radyoaktif iyot (atom) tedavisi’nin etkinliği artacaktır.
• Daha sonra tiroid hormonu (T3) tedavisine başlanır.
• Akciğere sıçrama (metastaz) yapmış tiroid kanserlerinde bile etkilidir.

Anaplastik tiroid kanseri hastalarında hastanın durumuna göre ameliyat sonrasında radyoterapi ve kemoterapi seçenekleri uygulanabilir.

3. Tiroid kanseri için yeni tedaviler
Son yıllarda tiroid kanseri tedavisinde EGFR ve VEGFR inhibitörü olarak harekte eden bazı tirozin kinaz enzimi inhibitörleri kullanılmaktadır.

• Gefinitib (ZD1839)
• Axitinib (AG-013736)
• Motesanib (AMG 706)
• Vandetanib (ZD 6474)
• Sorafenib (BAY 43-9006)
• Sunitinib (SU11248)
• Imatinib (STI571)
• Pazopanib (GW786034)
• XL184 (Exelixis)
• PLX 4032

Tiroid kanserinin takibi nasıl gerçekleştirilir?
Tiroid kanseri tekrarlamaması (nüks) için düzenli olarak takip edilmelidir.
Kan testleri: T4, TSH ve tiroglobülin takibi yapılır.

Tiroid kanserinin seyri nasıldır?

• Tiroid kanseri seyri genellikle gayet iyidir.
• Genç hastalarda seyir 40 yaşın üzerindeki hastalara göre daha iyidir.
• Tiroid bezinin sadece içinde sınırlı kalan papiller tipte tiroid kanseri olgularında 25 yıl içinde 100 hastadan sadece biri kaybedilmektedir.
• 40 yaş üzerindeki hastalarda ve 4 cm’in üzerindeki tiroid kanserlerinde seyir daha kötüdür.
• 10 yıllık sağkalım papiller tiroid kanseri için % 93, papiller kanser için % 85, medüller kanser için % 75 ve anaplastik kanser için % 15’dir.

Anahtar Kelimeler: tiroid kanseri, papiller tiroid kanseri, medüller tiroid kanseri, foliküler tiroid kanseri, radyoaktif iyot tedavisi, I131, anaplastik tiroid kanseri, tiroglobülin, atom tedavisi, total tiroidektomi, boyun lenf disseksiyonu, radyoaktif iyot tedavisi, Çernobil kazası, nükleer sızıntı, potasyum iyodür, iğne biopsisi, RET proto-onkogeni, tiroid stimulan hormon, T3, TSH

Kaynaklar
1. American Cancer Society. Cancer Facts and Figures 2007. Atlanta: American Cancer Society 2007.
2. Hay ID, Klee GG. Thyroid cancer diagnosis and management. Clin Lab Med 1993; 13: 725–734.
3. Kapiteijn E, Schneider TC, Morreau H, Gelderblom H, et al. New treatment modalities in advanced thyroid cancer. Annals of Oncology 2012; 23: 10–18.
4. www.cancer.gov
5. www.cancer.org
6. www.medicinenet.com
7. www.mayoclinic.com
8. www.oncologychannel.com
9. www.emedicine.medscape.com
10. www.kanserbilgileri.net
11. www.kansercerrahisi.com
12. www.kabizlikvekanser.com
13. www.genelcerrah.com
14. http://www.sondakkahaber.com/haber/tomografide-kanser-suphesi-50579.html?utm_medium=twitter&utm_source=twitterfeed