Anismus

Dışkılama sırasında, dış makat kası ve puborektal kasta bu gevşemenin olmaması ve tam tersine kasılmasına anismus adı verilir.  Anismus, kısaca "makatın aşırı kasılması", "makatın fazla kasılması" , "makatın zıt kasılması" veya "makatın gevşeme kusuru" olarak tanımlanabilir. Anal sfinkter dissinerjisi (makat kası uyumsuzluğu), spastik pelvik taban sendromu, dissinerjik defekasyon (uyumsuz dışkılama), paradoksal puborektal kontraksiyon (zıt puborektal kasılma) ve pelvik taban dissinerjisi (çatı kemiği tabanı uyumsuzluğu) anismus ile eş anlamlı olarak kullanılır. Çizgili kasları tutan anismus sorununun, idrar yollarını ilgilendiren ve işeme zorluğuna yol açan şekline ise ‘’Fowler sendromu’’ adı verilir.

Anismus sıklığı
Kronik kabızlık sorununa toplumda ortalama % 15 oranında rastlanılmaktadır. Rao, Talley ve Surrenti’nin çalışmalarında, kronik kabızlık hastalarında, anismus sıklığının % 40 oranında olduğu belirlenmiştir. Bu oranlardan hesaplandığında, erişkin nüfusunun % 6’sını ilgilendiren bir sorun olduğu ortaya çıkmaktadır. Anismus hastalarının % 60-80’inde, anksiete veya kaygı bozukluğuna rastlanmıştır.

Anismus nedenleri

Anismus belirtileri
  • Dışkılama zorluğu
  • Tıkayıcı tipte dışkılama: dışkılama sırasında, makatın ağzında tıkanma veya takılma
  • Dışkının tam boşalmaması
  • Aşırı ıkınma
  • Kabızlık
  • Parmak desteği ile dışkılama yapma
  • Kuyruk sokumunda ağrı ve yanmakalça (pelvik) tabanı kaslarının kuyruk sokumu kemiğine yapışması nedeniyle, bu kaslarda aşırı kasılma olduğunda kuyruk sokumu kemiğinde ağrı ve yanma görülür. Bu ağrı bazı hastalarda bel, kalça, bacaklar ve dize doğru yayılır. Hastaların sıklıkla Ortopedi ve Fizik Tedavi gibi polikliniklere başvurdukları gözlenir.
  • İdrar yapma sorunları: Hastalarda sık işeme, idrarda yanma veya işeme zorluğu sorunları olabilir. Bu hastaların değişik merkezlerde uzun süre, hiperaktif mesane, prostatit veya benign prostat hiperplazisi (BPH) tanısı ile tedavi gördükleri, ancak tedaviye yanıt alamadıkları gözlenmektedir.
  • Cinsel sorunlar: hastalarda cinsel yaşamda mutsuzluk, cinsel temas sırasında makat ağrısı, erkeklerde sertleşme sorunları, peniste ağrı ve yanma, kadınlarda ağrılı cinsel temas, vb. sorunlara rastlanır. Ana neden, makat bölgesi ile cinsel organları uyaran sinirlerin ortak olarak aynı merkezden çıkması nedeniyledir.  

Anismus ile karışan hastalıklar

Anismus tanısı 

  • En az 3 aydan beri kabızlık olması
  • Dışkılamaların ¼’ünden fazlasında aşırı ıkınma
  • Dışkılamaların ¼’ünden fazlasında sert dışkılama
  • Dışkılamaların ¼’ünden fazlasında dışkının tam boşalmaması
  • Dışkılamaların ¼’ünden fazlasında dışkının takılması
  • Dışkılamaların ¼’ünden fazlasında parmakla destek verilmesi
  • Haftada üç defadan az dışkılama
Anismus kadınlarda daha sık görülür ve bazı vakalar cinsel istismar nedeniyle oluşabilir. Çocuklarda ise doğumdan itibaren görülebilir ve bu konu ile Çocuk Cerrahları ilgilenir. Özellikle bağırsak cerrahisi (kolorektal cerrahi, proktoloji, kolo-proktoloji) konusunda deneyimli hekimler (kolorektal cerrah, proktolog), anismus tanısını büyük ölçüde muayene sırasında koyarlar. Ancak, bu tanıyı bazı tetkikler ile pekiştirmek gerekir. Burada kullanılan tetkik yöntemleri şunlardır:
  • Anoskopi: makat kanalının anoskop ile incelenmesi işlemidir.
  • Rektoskopi: rektumun rektoskop ile incelenmesi işlemidir.
  • Sigmoidoskopi: kalın bağırsağın sol bölümünün endoskopi ile incelenmesi işlemidir.
  • Anorektal manometri: makat içine, balonlu bir kateter yerleştirilir ve dinlenme, sıkma ve gevşeme gibi dönemlerde hastanın makat içi basınçları ölçülür (makat elektrosu) ve sağlıklı  kişilerin değerleri ile karşılaştırılır. 
  • Kolonoskopi: kalın bağırsağın tümünün endoskopi ile incelenmesi işlemidir.  Ek olarak biyopsiler alınmasına olanak verir.
  • Defekografi: Makat içine bir alet yardımı ile röntgende görülen macun şeklinde bir madde vererek video veya film çekilmesine ‘’defekografi’’ veya ‘’proktografi’’ adı verilir. Defekografi tetkiki için hasta komot adı verilen ve ortasında dışkılayabileceği lazımlık olan özel bir iskemleye oturtulur. Tetkik sırasında saniyede 3 adet ve ortalama 30 saniye gibi bir süre ile dışkılama eylemi görüntülenir. Buradaki amaç, dışkılama eylemi sırasında makat kaslarının uygun şekilde kasılıp kasılmadığını anlamaktır. Dışkılama zorluğu veya ‘’obstrüktif defekasyon’’ ile seyreden tüm defekografi tetkiklerinin % 20’sinde anismus bulunduğu bilinmektedir.
  • MR defekografi: Defekografi tetkikinin MR (manyetik rezonans) veya MRG (manyetik rezonans görüntüleme) adı verilen aletle gerçekleştirilmesi işlemidir.
  • Kolorektal geçiş zamanı: Hastaya röntgende görülebilen (radyo-opak) madde ile işaretli 24 adet kapsül yutturulur, 5. günde röntgen çekilir ve böylelikle kapsüllerin bağırsağın hangi bölümüne kadar geldiği anlaşılmaya çalışılır.
  • Pelvik taban floroskopisi: ağızdan, vajinadan veya makattan röntgende görülen (radyopak) madde verilerek gerçekleştirilen tetkikidir.
Bu tetkiklerin sonucunda anismus tanısı başlıca şu şekilde konulur:
    • Defekografi’de: anorektal açının 100’den az olması, makat kanalı açıklığının 10 mm’den az olması, makat kanalı açıklığının 30 saniyeden daha uzun süreli 10 mm’den fazla olması
    • Anorektal manometri’de: ıkınma eylemi sırasında makat basıncının % 20’den az miktarda düşmesi veya artması
Anismus için Roma III kriterleri
  • Hastada Roma kriterlerine göre kronik kabızlık bulguları olmalı
  • Anal manometri ile uyumsuz kasılma ve dışkılama sırasında % 20’den az gevşeme olması
  • Anal manometri ile yetersiz itme ve dışkılama sırasında % 20’den az gevşeme olması
Anismus tipleri
  • Tip I: zıt makat kasılması (paradoksal anal kontraksiyon)
  • Tip II: dışkı atılımının sorunlu olması
  • Tip III: dışkı atılımının yeterli olması fakat makat gevşemesinin sorunlu olması

Anismus’a bağlı komplikasyonlar

  • Dışkı taşlaşması: fekal impaksiyon
  • Megarektum: Anismus’un aşırı ıkınmaya neden olarak rektum adı verilen kalın bağırsağın makat kanalı ile birleşen kısmında genişlemeye neden olması
  • Enkoprezis: istemsiz olarak dışkı kaçırma durumu

Anismus tedavisi

  • Diyet: anksiete veya kaygı bozukluğunu gidermek için; yasemin çayı, melisa çayı, papatya çayı, nohut, kinoa, avokado, somon, bitter çikolata ve portakal tüketmek yararlı olmaktadır.
  • Kegel egzersizleri: İlk olarak 1940’lı yıllarda Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı olan Arnold Kegel tarafından tanımlanmıştır. Kegel egzersizleri ile pelvik (çatı kemiği) taban kaslarının güçlendirilmesi hedeflenir. Makat kaslarının adeta gaz ve dışkı gelince sıkarak engel olunduğu gibi kasılıp gevşetilmesi prensibine dayanır. Her egzersizde 15-20 defadan beş set yani toplam 75-100 kez yapılır ve günde dört kez tekrarlanır ve günlük toplamda ise 300 kez yapılması önerilir. Benzer şekilde iki dizi birbirine yaklaştırarak günde üç set 10’ar kez (toplam 30 kez) kapatıp açma şeklinde bir egzersiz veya dizlerin arasına küçük bir top yerleştirerek günde üç set 10’ar kez (toplam 30 kez) dizleri içeri yönde sıkıştırma önerilmektedir.
  • Biofeedback: makat içine silikondan yapılı ve ucunda transducer olan işaret parmağı kalınlığında bir prob (anal prob) yerleştirilir ve küçük bir cihaz ile hekim tarafından hastaya özel olarak programlanarak, makat kaslarının güçlendirmesi hedeflenir.
  • Makat kasları stimülasyonu: makat içine serçe parmağı inceliğinde silikon bir prob (anal prob) yerleştirilir ve düşük akımlarla makat analı içine elektriksel uyarılar verilerek, makat kaslarının doğru kaılması temin edilmeye çalışılır. Çalışma süresi ortalama 10 dakika civarındadır. En az üç ay (tercihen 12 aya dek) kadar çalışmanın yapılması önerilir. Kalp pili olanlar, kalpte ritim sorunu (aritmi) olanlar, sara (epilepsi) hastası olanlar, hamileler ve makatta iltihabi durumu olanlara uygulanmamalıdır.
  • Botoks enjeksiyonu: Puborektal kasa Botoks (100 IU Botoks®, Allergan® veya 500 IU Dysport® ile) enjekte edilerek anismus tedavisinde olumlu sonuçlar alınmaktadır. Hompes ve ark. 2012 yılında yayınladıkları çalışmalarında, birden çok seans Botoks uygulaması ile, anismus tedavisinde % 95 başarı elde ettiklerini bildirmişlerdir. 

Geçmişte, puborektal kasın kesilmesi ile anismus tedavisi sağlanacağına inanılırken, günümüzde bu yöntemin yararlı olmadığının anlaşılması nedeniyle terk edilmiştir. Anismus tedavisi Genel Cerrahi Uzmanları tarafından gerçekleştirilir. Bağırsak ve makat hastalıkları üzerine yoğunlaşan Genel Cerrahlara proktoloji uzmanı, kolorektal cerrah veya proktolog ve bu bölüme ise kolorektal cerrahi veya proktoloji servisi adı verilir.


Anismus tedavisi için hangi bölüme başvurmak gerekir?
Anismus tedavisi Genel Cerrahi Uzmanları tarafından gerçekleştirilir. Bağırsak ve makat hastalıkları üzerine yoğunlaşan Genel Cerrahlara proktoloji uzmanı, kolorektal cerrah veya proktolog ve bu bölüme ise kolorektal cerrahi veya proktoloji servisi adı verilir.
 
     
     
     
     
   

Anahtar kelimeler: anismus, puborektal kas, dışkı tutma, gaz tutma, fekal kontinens, gaz kontinensi, anal sfinkter dissinerjisi, spastik pelvik taban sendromu, dissinerjik defekasyon, paradoksal puborektal kontraksiyon, pelvik taban dissinerjisi, zor dışkılama, kabızlık, rektal inertia, makat çatlağı, anal fissür, basur, hemoroid, paradoksal anal kontraksiyon, enkoprezis, taşlamış dışkı, fekal impaksiyon, megarektum, enkoprezis, Kegel egzersizleri, biofeedback, Botoks enjeksiyonu, kolorektal cerrah, proktolog, kolorektal cerrahi, proktoloji, proktoloji uzmanı, makatın çok kasılması, makatın aşırı kasılması, aşırı anüs kasılması, aşırı anal kasılma

Kaynaklar
  1. Hite M, Curran T. Biofeedback for pelvic floor disorders. Clin Colon Rectal Surg 2021; 34 (1): 56-61.
  2. Li M, Jiang T, Peng P, et al. MR defecography in assessing functional defecation disorder: Diagnostic value of the defecation phase in detection of dyssynergic defecation and pelvic floor prolapse in females. Digestion 2019 Jan 29:1-8. doi: 10.1159/000494249.
  3. Heinrich H, Fox M. Home-based biofeedback for dyssynergic  defecation. Lancet Gastroenterol Hepatol 2018; 3 (11): 733-734.
  4. Simón MA, Bueno AM. Efficacy of biofeedback therapy in the treatment of dyssynergic defecation in community-dwelling elderly women. J Clin Gastroenterol 2017 Jan 5. doi: 10.1097/MCG.0000000000000794.
  5. Pisano U, Irvine L, Szczachor J, et al. Anismus, physiology, radiology: is it time for some pragmatism? a comparative study of radiological and anorectal physiology findings in patients with anismus. Ann Coloproctol 2016; 32 (5): 170-174.
  6. Murad-Regadas SM, Regadas FS, Bezerra CC, de Oliveira MT, et al. Use of biofeedback combined with diet for treatment of obstructed defecation associated with paradoxical puborectalis contraction (anismus): predictive factors and short-term outcome. Dis Colon Rectum 2016; 59 (2): 115-121.
  7. Li M, Jiang T, Peng P, et al. Association of compartment defects in anorectal and pelvic floor dysfunction with female outlet obstruction constipation (OOC) by dynamic MR defecography. Eur Rev Med Pharmacol Sci 2015; 19 (8): 1407-1415.
  8. Hompes R, Harmston C, Wijffels N, et al. Excellent response rate of anismus to botulinum toxin if rectal prolapse misdiagnosed as anismus ('pseudoanismus') is excluded. Colorectal Dis. 2012; 14 (2):224-230.
  9. Rao SS, Tuteja AK, Vellema T, et al. Dyssynergic defecation: demographics, symptoms, stool patterns, and quality of life. J Clin Gastroenterol 2004; 38 (8): 680-685.
  10. Surrenti E, Rath DM, Pemberton JH, et al. Audit of constipation in a tertiary referral gastroenterology practice. Am J Gastroenterology 1995; 90 (9): 1471-1475.

Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Güncelleme tarihi: 19.04.2021

 

Üye Girişi
Taviloğlu Forum Sorularınızı Yanıtlayalım Kolorektal Cerrahi, Proktoloji, Kolonoskopi