Defekografi nedir?
Makat kanalının (anal kanal) ve rektum adı verilen kalın bağırsağın makat ile birleşen kısmının boşalması esnasında video eşliğinde röntgen ile görüntülenmesi işlemidir. Zor dışkılama veya dışkı kaçırma gibi durumlarda, dışkılama kalitesinin görüntülenmesi amacı ile gerçekleştirilir. İşlem öncesinde dışkının uzaklaştırılması amacı ile makat yolu ile lavman yapılır. Genel bilgi olarak sindirim sistemi sorunları ile doktora başvuran hastaların % 10-20’sinde dışkılama fonksiyonuna ait sorunlar olduğu bilinmektedir. Bu tetkik yöntemi, video-defekografi ve defekasyon proktografisi olarakta adlandırılır. Aynı işlem manyetik rezonans görüntüleme cihazı ile de gerçekleştirilebilir ve bu işleme MR defekografi adı verilir. Benzer şekilde sintigrafi tekniği ile de dışkılama fonksiyonu araştırılabilir ve bu şekilde makat ve rektum arasındaki açı (anorektal açı) ölçülebilir.

Defekografi nasıl gerçekleştirilir?
Makattan içeriye plastik bir enjektör aracılığı ile baryum adlı kireç veya macun gibi röntgende görülebilen madde verilir. Mesane ve hazne (vajina) özel bir sıvı ile doldurulur. Ayrıca hastaya ağızdan baryum içirilerek ince bağırsağın da görülmesi sağlanabilir, bu özellikle rektosel araştırmasında önemlidir. Hasta defekografi iskemlesi veya komot adı verilen, altında lazımlık olan iskemleye oturtturulur ve dirseklerini dizlerinin üzerine koyarak ıkınması istenilir. Defekografi iskemlesinin tam olarak röntgen cihazının önüne yerleştirilmesi ve hastanın kalça kısmının ve kaba etlerinin tümü ile görüntü içine alınması gerekmektedir. Ikınma işlemi sırasındaki rektum adı verilen kalın bağırsağın son kısmının hareketleri (peristaltizm) bir videoya kaydedilir. Sağlıklı kişilerde rektumun boşalması birkaç saniye içinde olurken, makat sarkması durumunda bu süre 30-90 saniye civarında olmakta ve rektumun makat kanalı (anal kanal) içine doğru sarktığı gözlenmektedir.

Zaki tekniği: basınçla baryumu içeriye veren bir cihaz yardımı ile yapılır. Düşük bir oranda baryum aşırı miktarda ve kontrolsüz olarak boşalarak rektumda delinmeye yol açabilir.

Chang tekniği: makat kanalına (anal kanal) baryum verilir ve hastaya dışkılama hissi gelince bilgi vermesi telkin edilir. Hastada dışkılama hissi uyanınca, daha önce verilmiş olan baryumun üçte biri kadar daha verilir. Tekrar dışkılama hissi gelince, oturağa dışkılama yapması istenilir.

Abe asist tekniği: nadiren tercih edilir. Doktor parmağını hastanın makatının içine yerleştirir ve dışkılama eylemini başlatmak için uyarır.

Defekografi hangi hastalıklarda yapılır?

• Kronik kabızlık
• Rektal prolapsus: makat sarkması durumu
• Rektosel: rektum adı verilen kalın bağırsağın son kısmının hazne (vajina) içine fıtıklaşması. 2 cm’in altında olan fıtıklaşmalar çoğu zaman belirti vermezken, 2 cm’in üzerinde olanlar dikkatle değerlendirilmelidir.
• Sistosel: mesanenin hazne (vajina) içine fıtıklaşması
• Anismus: iç makat kasında (internal anal sfinkter) dışkılama sırasında gevşemenin gerçekleşmemesi ve aşırı kasılma olması durumudur. Defekografide makat çıkışı şişenin ağzı şeklinde bir görüntü verir.
• Açıklanamayan makat ve kalça ağrıları: bu durum pelvik (leğen kemiği) taban ağrıları veya pelvik taban fonksiyon bozukluğu olarakta adlandırılır. Bunlar hastalar açısından bezdirici olan ağrılardır.
• Dışkı ve gaz kaçırma: Hafif şeklinde gaz kaçırma (gaz inkontinensi) ve ileri şeklinde sıvı veya katı dışkı kaçırma (fekal inkonitens) olarak incelenir.

Defekografi nasıl yorumlanır?
Defekografi sonuçlarına göre Amerikan Gastroenteroloji Derneği’nin (American Gastroenterological Association - AGA) 1. irritabıl bağırsak sendromu (İBS) 2. yavaş geçişli kabızlık 3. makat çıkışı tıkanıklığı, 4. yavaş geçişli kabızlık ve makat çıkışı tıkanıklığının birlikte olduğu durum 5. organik kabızlık 6. Diğer hastalıklara bağlı olarak gelişen kabızlık (hipotiroidi vb.). Bu değerlendirme sırasında; dinlenme halinde iken makatın açık veya kapalı olması, dinlenme sırasında pelvik tabanın konumu, ilacı boşaltma süresi, boşaltma sırasında makat ile rektum arasındaki açı (anorektal açı), rektosel veya intussepsiyon varlığı gibi kriterler değerlendirilir. Çeşitli çalışmalarda, defekografinin tanıya yönelik katkısının % 20-70 civarında olduğu, buna karşın MR defekografi ile bu değerin % 0-40 arasında gösterilmiştir. Pelvik tabana ait sorunlar başlıca üç bölüm halinde incelenir. 1. Ön boşluk sorunları: idrar yolu yakınmaları, sistosel ve idrar kaçırma 2. Orta boşluk sorunları: rahim sarkması 3. Arka boşluk sorunları: kabızlık, dışkı kaçırma (fekal inkontinens) ve makat sarkması (rektal prolapsus) şeklinde görülür.

Bu tür kronik kabızlık durumlarında ek olarak, hastaya röntgende görülebilen özel işaretli kapsüller (marker) yutturulur ve ‘kalın bağırsak geçiş zamanı’ ölçülür. Makat kaslarının kasılma yeteneğini ve kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun genişleme yeteneğini ölçmeye yarayan bir test olan anorektal manometri istenilebilir. Makatı kontrol eden kasların duyarlılığı, dışkılama eylemi sırasında sinirlerin durumunu araştırmak için anorektal elektromiyografi (EMG) istenilebilir. Aynı şekilde, dışkılama eylemini gerçekleştiren kasların durumunu araştırmak için endorektal veya endoanal ultrasonografi (ERUS) yapılabilir.

Anahtar kelimeler: defekografi, anal kanal, makat kanalı, zor dışkılama, kronik kabızlık, dışkı kaçırma, video-defekografi, defekasyon proktografisi, MR defekografi, anorektal açı, defekografi iskemlesi, komot, peristaltizm, Zaki tekniği, Chang tekniği, Abe asist tekniği, makat sarkması, rektal prolapsus, rektosel, sistosel, anismus, internal anal sfinkter, pelvik taban fonksiyon bozukluğu, pelvik taban disfonksiyonu, dışkı kaçırma, fekal inkonitens, gaz kaçırma, gaz inkontinensi, makat çıkışı tıkanıklığı, intussepsiyon, rahim sarkması, kalın bağırsak geçiş zamanı, anal manometri, anorektal elektromiyografi, anorektal EMG, endorektal ultrasonografi, ERUS, pudendal sinir motor değerlendirmesi
 

Kaynaklar
1. www.makattacatlak.com
2. www.tkrcd.org.tr
3. www.genelcerrah.com
4. www.makatkanamasi.com
5. www.hemoroidbilgisi.com
6. www.barsakcerrahisi.com
7. www.babycenter.com
8. http://pregnancy.about.com
9. www.womenshealthcaretopics.com
10. http://hemorrhoidsandpregnancy.org
11. www.medicinenet.com
12. www.emedicine.medscape.com
13. www.emedicinehealth.com