Makat kanseri nedir?

- Makat kanalı etrafı kaslarla çevrili olan bir geçit olup, etrafındaki cilt hücrelerinden kanser gelişmesine makat kanseri, anal kanser veya anüs kanseri denir.
- Sindirim sistemi kanserlerinin % 4’ünü ve kalın bağırsak kanserlerinin % 2.6’sını oluştururlar.

Bowen hastalığı nedir?
Henüz kanser oluşturmamış makat bölgesindeki tümör hücrelerine, ağır displazi, insitu karsinom veya Bowen hastalığı adı verilir.

Makat kanseri (anal kanser) için kimler risk grubundadır?

- Kadınlar (beş kadına karşın bir erkekte görülür), ancak bazı bölgelerde kadın ve erkeklerde eşit oranda rastlanır.
- 50 yaş üzerindeki nüfus (ortalama 58-67 yaş)
- Makat kanseri sıklıkla human papilloma virus (HPV-16) ile ilişkilidir. Bu virüs’ün rahim ağzında ve makatta siğil (kondilom) oluşturabildiği bilinmektedir.
- Makat yolu ile (anal) seks yapan kişiler: eşcinsel erkeklerde 10-30 kat daha fazla rastlanır.
- Sigara
- Bağışıklık sistemi zayıflaması (AİDS hastalığına yol açan HİV enfeksiyonu)
- Kronik iltihap
- Leğen kemiği (pelvis) ışınlaması

Makat kanseri (anal kanser) nasıl önlenebilir?

- Makat yolu ile (anal) seks ve böylelikle HPV-16 ve HİV enfeksiyonlarından uzak durulmalı
- Üç doz HPV-16 aşısı uygulanması (ilk uygulamadan iki ve altı ay sonra diğer dozlar uygulanır)
- Cinsel temas sırasında prezervatif kullanımı enfeksiyon riskini yok etmese de azaltır.
- Sigara terk edilmeli

Makat kanseri (anal kanser) tanısı nasıl konulur?

- Yüksek risk grubundaki kişilere (HİV enfeksiyonu taşıyan erkekler, erkekler ile cinsel ilişki yaşayan erkekler, değişik kişilerle cinsel temasa girenler ve rahim ağzında kondilomu bulunanlar) tarama yapılabilir.
- Makattan sürüntü şeklinde hücre örneği alınabilir (pap smear) veya anoskopi (makat bölgesi endoskopisi) ile tetkik yapılabilir.

Makat kanseri (anal kanser) belirtileri nelerdir?

- Makattan kanama
- Makatta şişlik
- Makatta ağrı
- Makatta kaşıntı hissi
- Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik
- Dışkı çapında incelme
- Makattan sümüksü akıntı (mukus) gelmesi
- Makat bölgesinde ve kasık bölgesinde lenf bezlerinin şişmesi

Benzer belirtiler hemoroid veya basur hastalığında da görülebilir ancak bu tür belirtilerin varlığında konunun uzmanı bir hekime muayene olmakta yarar vardır.

Makat kanseri (anal kanser) tanısı nasıl konulur?

• Muayene
• Biyopsi
• Endorektal veya endoanal ultrasonografi (ERUS veya EAUS)
• Bilgisayarlı tomografi

Makat kanserinin hangi tipleri vardır?

1. Skuamöz hücreli kanser (epidermoid kanser): 60-70 yaş grubunda rastlanır. Yakınmaların başlamasından ortalama 2 yıl sonra tanı konulur. Olguların yaklaşık % 30’u yanlışlıkla hemoroid, makat apsesi veya egzema tanısı alırlar.
2. Makat bölgesinin Paget hastalığı: Makat bölgesindeki, Paget hücrelerinden ve ter bezlerinden kaynaklanan ve % 70 oranında ise epitel kaynaklı ve adenokanser karakterinde bir tümördür
3. Bazal hücreli kanser: ortalama 1-2 cm çapta tümörlerdir, % 30 oranında nüks görülür. Beş yıl sağkalım % 75 civarındadır.
4. Verrüköz karsinom: bunlar dev siğillerdir, Buschke-Löwenstein tümörü veya kondiloma akuminata olarak ta adlandırılırlar. Aynen makat siğilinde olduğu gibi, HPV-6 ve HPV-11 ile ilişkilidirler. Çap olarak 8 cm çapa kadar büyüyebilen tümörlerdir.
5. Adenokarsinom: tüm makat kanserlerinin % 3-10’unu oluştururlar.
6. Küçük hücreli kanser: bu tümörler nöroendokrin kanserler veya Merkel hücreli kanserlerdir. % 80’i lenf bezlerine sıçrarlar.
7. İndifferansiye kanser: bu tür kanserler, az differansiye kanser, küçük hücreli kanser, lenfoma ve lösemiden ayırt etmek gerekir.
8. Melanom: tüm melanomların % 1-3’ünü oluştururlar, makat üçüncü en sık rastlandığı bölgedir. Kadınlarda iki kat daha sık görülürler ve ortalama yaş 63’dür.

Makat kanseri (anal kanser) nasıl tedavi edilir?

1. Cerrahi: Bowen hastalığı olguları çıkartıldığında, % 2-28 oranında altta yatan skuamöz (epidermoid) kanser olduğu belirlenir.
Miles ameliyatı: Makat kanseri için makat kaslarının (internal ve eksternal anal sfinkter) tutulması durumunda makat yok edilerek stoma veya kolostomi uygulanır ki bu girişime Miles ameliyatı, abdomino-perineal rezeksiyon, abdomino-perineal amputasyon adı verilir. Bu olgularda nüks oranı % 30-60 ve beş yıllık sağkalım oranı % 25-60 arasındadır.
Lokal eksizyon: İki cm ve daha küçük çaplı makat kanserlerinde ise lokal eksizyon veya sadece tümörün çıkartılması yöntemi tercih edilmektedir ki, bu olgularda nüks oranı % 20-80 ve beş yıllık sağkalım oranı % 45-85 arasındadır.
2. Radyoterapi (ışın tedavisi); 3,000 rad (günde 200 rad olarak 25 seans) verilir.
3. Kemoterapi (damardan kanseri yok etmeye yarayan ilaçların verilmesi): 5-fluorouracil, mitomisin
4. Imiquimod: bağışıklık sistemini değiştiren bir krem, özellikle HİV varlığında bölgesel olarak uygulanır.
5. Bölgesel (topikal) 5-fluorouracil krem: özellikle Bowen hastalığı tedavisinde etkilidir.
6. Koterle yakma: elektrokoagülasyon tekniği adı verilir, ve sorunlu bölgenin elektrik akımı ile yakılması prensibine dayanır.
7. Lazer tedavisi: CO2 lazer tedavisi ile tümörü yok etme prensibine dayanır.

Günümüzde sıklıkla radyoterapi ile kemoterapi birlikte verilir.

Makat kanseri (anal kanser) tedavisinde mutlaka stoma veya kolostomi gerekir mi?
Makat kanseri hastalarının büyük bir çoğunluğunda stoma veya kolostomi gerekmeyecektir. Radyoterapi ile kemoterapi tedavisine yanıt vermeyen hastalarda, tedaviye rağmen tümörü tekrarlayan hastalarda rektum ve makatın (anüs) birlikte çıkarılması yani abdomino-perineal rezeksiyon ameliyatı (Miles ameliyatı) gerekebilir.

Makat kanseri (anal kanser) evrelendirmesi nasıl yapılır?
Tis: insitu karsinom veya kanser öncesi tümör
T1: tümör çapının 2 cm veya altında olması
T2: tümör çapının 2-5 cm arasında olması
T3: tümör çapının 5 cm’den büyük olması
T4: tümörün vajina (hazne), üretra ve mesane gibi organlara yayılmış olması
N1: rektum etrafındaki lenf bezlerinde tümör bulunması
N2: tek taraflı kasık lenf bezlerinde tümör bulunması
N3: rektum etrafındaki ve iki taraflı kasık lenf bezlerinde tümör bulunması

Tümörün seyrini: çapı (2 cm’den küçük olanların seyri daha iyidir), yeri (makat kanalı veya makat etrafındaki ciltten kaynaklanması) ve lenf bezlerinin tutulumu belirler. Evre 1 ile 4 arasında evrelendirme yapılır, 1. evre başlangıç aşamasında ve 4. evre yayılmış tümör anlamına gelir.

Makat kanseri (anal kanser) tedavisi sonrasında takip nasıl yapılır?
Makat kanserlerinin bir çoğu yeterli tedavi edilebilirler, ancak nüks açısından takip edilmeleri gerekir. Takibin deneyimli bir doktor tarafından düzenli aralıklarla yapılması önemlidir.

Makat kanserinde (anal kanser) seyir nasıldır?
Geçmiş yıllarda makatın (anüs) birlikte çıkarılması yani abdomino-perineal rezeksiyon ameliyatı (Miles ameliyatı) sonrasında 5 yıl sağ kalım oranı % 70 iken, günümüzde ameliyat uygulanmadan tek başına ışın tedavisi (radyoterapi) ile 5 yıl sağ kalım oranı % 70 olarak bulunmaktadır ve tedaviye kemoterapi (5-FU, cisplatin) de eklenirse, bu oranının % 70’i aştığı görülmektedir.

Makat kanseri tedavisi için hangi bölüme başvurmak gerekir?
Makat kanseri tedavisi sıklıkla Gastroenteroloji, Radyoloji, Genel Cerrahi ve Onkoloji Uzmanları tarafından ortaklaşa olarak gerçekleştirilir. Sadece makat bölgesi ile ilgilenen hekimler proktolog, kolorektal cerrah ve çalıştıkları servis ise proktoloji veya kolorektal cerrahi servisi adını alır. Onkoloji tedavisi kemoterapi tedavisini uygulayan Medikal Onkoloji ve radyoterapi (ışın tedavisi) uygulayan Radyasyon Onkolog’larının işbirliği ile gerçekleştirilir.

Anahtar kelimeler: makat kanseri, anal kanser, Bowen hastalığı, human papilloma virus, HPV-16, HİV enfeksiyonu, anoskopi, hemoroid, basur, abdomino-perineal rezeksiyon, Miles ameliyatı, makatta ağrı, makatta şişlik, makattan kanama, makatta kaşıntı, makattan akıntı, insitu karsinom, ağır displazi, HPV aşısı, anoskopi, dışkı çapında incelme, ERUS, EAUS, endorektal ultrasonografi, endoanal ultrasonografi, skuamöz hücreli kanser, epidermoid kanser, Paget hastalığı, Bazal hücreli kanser, Verrüköz karsinom, adenokarsinom, küçük hücreli kanser, indifferansiye kanser, melanom, Bowen hastalığı, Miles ameliyatı, internal anal sfinkter, eksternal anal sfinkter, abdomino-perineal rezeksiyon, abdomino-perineal amputasyon, lokal eksizyon, elektrokoagülasyon, CO2 lazer tedavisi,

Kaynaklar
1. www.fascrs.org
2. www.cancer.gov
3. www.cancer.org
4. www.cdc.gov/cancer
5. www.oncologychannel.com
6. www.medicinenet.com
7. www.mayoclinic.com
8. www.emedicine.medscape.com
9. www.emedicinehealth.com
10. www.tkrcd.org.tr
11. www.hemoroiduzmani.com
12. www.hemoroidnedir.tv
13. www.genelcerrah.com
14. www.kanserbilgileri.net
15. www.kansercerrahisi.com
16. www.makatkanamasi.com
17. www.makattacatlak.com
18. www.hemoroidbilgisi.com
19. www.barsakcerrahisi.com
20. Nivatvongs S. Perianal and Anal Canal Neoplasms. In: Principles and Practice of Surgery for the Colon, Rectum, and Anus p 369-390. Eds: Gordon PH, Nivatvongs S, Informa, 2007, USA.