Mamografi nedir?
Mamografi memenin X ışınları ile röntgeninin alınmasına denir. Meme ile ilgili yakınması olan kadınlarda veya genel tarama testi olarak hekim tarafından istenebilir. Yüz yıla yakın bir süreden beri kullanılmaktadır, ancak günümüzde klasik mamografilerin yerini fotoğraf makinelerinde olduğu gibi dijital mamografiler almakta ve görüntüler ekranda izlenip, sonuçlar farklı Radyoloji Uzmanları tarafından daha detaylı olarak değerlendirilebilmektedir. Meme filmi, meme grafisi, meme röntgeni adları ile de anılır.

Tomosentez nedir?
Üç boyutlu ve dijital teknoloji ile elde edilen mamografi görüntülerine tomosentez adı verilir. Üç boyutlu teknolojinin avantajları: gereksiz yere fazla görüntü alınarak fazla miktarda X ışını (radyasyon) alınmasını engellemesi, mamografi çekiminde meme üzerine fazla miktarda sıkıştırma yapmaya gerek kalmadığından daha az ağrılı olmasıdır.

Mamografi nasıl yapılır?
Memeniz röntgen plağı ile bir plastik plak arasında sıkıştırılarak Radyoloji Uzmanı tarafından yapılır. Bu sıkıştırma işlemi bazı kadınlar tarafından huzursuzluk ve bazıları tarafından da ağrı olarak algılanır, ancak bu sıkıştırma sürecinin saniyeler sürdüğünü bilmekte yarar vardır. İşlem süresi ortalama 20 dakika kadardır.

Geçmişe ait meme görüntüleri gerekli midir?
Evet gereklidir, çünkü Radyoloji Uzmanı bir kitle veya kireçlenme tespit ettiği takdirde bunun geçmişte var olup olmadığını, varsa boyutlarında veya sayısında artış olup olmadığını anlamak isteyecektir ve raporunu düzenlerken de bu bilgiler kararını etkileyecektir. Bu nedenle eski mamografi veya meme ultrasonografi tetkiklerini yanınızda götürmeyi unutmayınız.

Tarama mamografisi ne demektir?
Tarama mamografisi hiçbir yakınması olmayan 40 yaş ve üzerindeki kadınlarda bazı gruplara göre yılda bir kez ve bazı gruplara göre ise iki yılda bir kez yapılması gereken iki yönlü mamografi tetkikine verilen addır. Amerikan Radyoloji Cemiyeti yetkilileri, meme kanseri açısından tarama amaçlı mamografi tetkiki yapılan 6,666 kadın üzerinde yaptıkları çalışmada¹, mamografinin duyarlılık oranını % 78 olarak belirlemişlerdir. Bu oran Modena çalışma grubunun araştırmasında² da % 78 olarak belirlenmiştir.

Mamografi öncesinde nelere dikkat edilmelidir?

• Tetkik günü deodoran kullanmayınız, bunlar mamografide beyaz lekeler olarak çıkabilirler.
• Tetkik sırasında Radyoloji Uzmanı veya teknisyenine memeniz ile ilgili yaşadığınız sorunları anlatmanızda yarar vardır.

Mamografi için ideal zamanlama nedir?
Kadınlarda adet dönemlerinde memelerde dolgunluk olacağından yanılma payı yüksektir. Bu nedenle Radyoloji Uzmanları çoğunlukla adet sonrasında memedeki hassasiyetin ortadan kalması beklenen dönemi tercih ederler (7-12. günler arasında; adetin başladığı gün 1. gün olarak hesap edilerek).

40 yaşın altındaki kadınlarda ne sıklıkta meme tetkiki gerekir?
40 yaş altındaki kadınlarda ortalama 2-3 yılda bir meme muayenesi ve görüntüleme önerilir. Burada tercih edilen görüntüleme yöntemi, sıklıkla meme ultrasonografisidir.

Meme ultrasonografisi ne demektir?
Özellikle 40 yaş altındaki kadınlarda ve içi sıvı dolu olan kistik meme kitlelerinde ses dalgaları ile çalışan ve radyasyon yaymayan ultrasonografi aleti ile meme incelemesine verilen addır. Amerikan Radyoloji Cemiyeti’nin çalışmasında¹, meme kanseri taramasında tek başına mamografi ile % 78 olan duyarlılık oranının, mamografi ile ultrasonografinin birlikte yapılması durumunda % 91 olduğu belirlenmiştir. Benzer şekilde Modena çalışmasında² tek başına mamografi ile % 78 olan duyarlılık oranının, mamografi ile ultrasonografinin birlikte yapılması durumunda % 97 olduğu belirlenmiştir.

Memenin MR tetkiki ne demektir?
Memenin hekim tarafından gerek duyulan özel durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRG) denilen tetkikinin yapılmasıdır. Ailede meme kanseri öyküsü olanlar veya geçmişte radyasyon veya ışın tedavisi görmüş olan kadınlar yüksek risk (yaşam boyu % 20 risk artışı) grubu olarak kabul edilir. Yüksek risk grubunda olanlar veya aşırı yoğun meme yapısı olan kadınlar (mamografi ile yanılma şansı artar) hekim tarafından memenin MRG tetkiki istenebilir. Yüksek risk grubunda ek olarak 30 yaştan sonra her yıl mamografide istenebilir. Meme kanseri açısından yüksek risk grubunda çeşitli çalışmalarda^3-10 mamografinin duyarlılık oranı % 13-40 arasında, meme ultrasonografisinin duyarlılık oranı % 13-33 arasında ve meme MRG tetkikinin duyarlılık oranı % 77-100 olarak belirlenmiştir.

Meme kanseri açısından yüksek risk grubu hangisidir?

• Bilinen BRCA1 or BRCA2 gen mutasyonu olan kişiler
• Birinci derecede akrabalarında (anne, baba, kardeş veya çocuğunda) BRCA1 or BRCA2 gen mutasyonu olan kişiler
• 10-30 yaşlara arasında radyasyon veya ışın tedavisi görmüş olan kişiler
• Kendisinde veya akrabasında Li-Fraumeni sendromu, Cowden sendromu, veya Bannayan-Riley-Ruvalcaba sendromu gibi hastalıklar olanlar meme kanseri açısından yüksek risk grubunda olarak kabul edilirler.

Memenin MR tetkiki rutin olarak neden kullanılmaz?
MRG tetkiki mamografiye göre çok daha hassas bir yöntemdir ve çok daha detaylı sonuç verir, ancak bu nedenden dolayı detaylı bir inceleme nedeni ile sağlam bir memede bir sorun varmış gibi gösterebilir (yanlış pozitif sonuç) bu nedenle hekim tarafından gerek duyulmadıkça kullanılmaz. Polat ve ark. 2012 yılında gerçekleştirdikleri ulusal ankette¹¹ bu kanıyı doğrulamaktadır.

Memenin iğne biyopsisi ne demektir?
Memede şayet şüpheli bir kitle belirlenirse ilgili hekim bu bölgeden bu konuda deneyimli bir Radyoloji Uzmanı’ndan ultrasonografi veya MR eşliğinde biyopsi örneği almasını isteyebilir. Bu örneğin patolojik incelemesi sonucunda tedavi şekillenecektir. Meme nedeniyle tetkik yapılan kadınların % 8-10’unda iğne biyopsisine gerek duyulur.

Mamografi tetkiki risk taşır mı?
Evet mamografi radyasyon ile çalışan bir tetkik olduğundan risk taşır, ancak günümüzde gelişmiş aletlerde alınan radyasyon dozu her çekim için 01-0.2 rad (bir mamografide ortalama 0.2-0.4 rad) ile sınırlıdır. Meme kanserinin tedavisinde 5,000 rad dozunda ışın verildiği göz önüne alınırsa 40 yaşında mamografi çekilmeye başlanan bir kadın 90 yaşına geldiğinde ancak toplamda 20-40 rad kadar ışın almış olacaktır.

Mamografide kireç odakları ne anlama gelir?
Kireç odakları kalsiyum birikintilerinin röntgen filiminde elde edilen görüntüsüdür. Bunlar büyük kireç odakları (makrokalsifikasyon) veya küçük kireç odakları (mikrokalsifikasyon) şeklinde olabilir. Makrokalsifikasyonlar’a 50 yaşın üzerindeki kadınlarda her iki kişiden birisinde ve 50 yaş altındaki kadınlarda ise her 10 kişiden birisinde rastlanır. Mikrokalsifikasyonlar özellikle kümelenme oluşturduklarında meme kanserinin belirtisi olabilirler.

Memede kitle ne anlama gelir?
Kireçlenme olmadan memede katı (solid) kitle görülmesi bir diğer dikkate alınması gereken konudur. Memedeki katı kitleler iyi huylu (fibroadenom) veya kötü huylu (meme kanseri) olabilirler.

Memede kist ne anlama gelir, kanser riski taşır mı?
Kistler içi sıvı dolu olan birikintilerdir ve kanser riski taşımazlar. Memede katı (solid) kitle ve kist ayırımı başlıca meme ultrasonografisi ile yapılır ve bu şekilde kistlerde bir enjektör yarımı ile sıvı da çekilebilir.

BIRADS sınıflaması nedir?
Amerikan Radyoloji Cemiyeti’nin Breast Imaging Reporting and Data System veya kısaltılmış adı ile BI-RADS sınıflaması adı altında meme görüntülemesinde 0 ile 6 arasında değişen bir skorlama sistemi yaygın olarak kullanılmaktadır.

Kategori 0: Ek görüntüleme yöntemlerine gereksinim var
Kategori 1: sorun yok
Kategori 2: iyi huylu (benign) sonuç
Kategori 3: muhtemelen iyi huylu (benign) sonuç
Kategori 4: şüpheli sonuç, biopsi istenilebilir
             4a: düşük oranda meme kanseri riski
             4b: orta düzeyde meme kanseri riski
             4c: belirgin düzeyde meme kanseri riski
Kategori 5: yüksek oranda meme kanseri riskii
Kategori 6: patolojik olarak kanıtlanmış meme kanseri

Radyolojik olarak biyopsi alınabilir mi?
Evet alınabilir. Cerrahi olarak biopsi (parça örneği) alınmasına ek olarak radyolojik olarak ta biopsi alınabilir.

• Tel ile işaretleme biopsisi: Memenin görüntüleme yöntemleri ile saptanan, ancak cerrahın eli ile hissedemeyeceği kadar ufak olan kitlelerde veya kitle olmadan memenin belirli bir bölümünde yoğun bir küçük kireçlerden oluşan kümelenme (mikrokalsifikasyon kümeleri) varsa o bölüm Radyoloji uzmanı tarafından çok ince bir tel ile işaretlenir ve cerrah bu işaretli bölümü keserek çıkartır.
• İnce iğne aspirasyon biopsisi: Vücuttan sıvı toplantıları ve küçük hücre gruplarından örnek alınması amacı ile ince bir iğne yardımı ile yapılır.
• Kor biopsi: Daha geniş çaplı bir doku örneğinin alınabilmesi amacı ile daha büyük bir iğne kullanılarak alınır.
• Mammotome®: yarım cm uzunluğunda küçük bir kesi yapılarak meme dokusundan vakum yardımı ile biopsi alınmasıdır.

Galaktografi nedir?
Galaktografi meme başından akıntı gelmesi durumunda meme kanallarının ilaçlı röntgeninin çekilmesidir.

Mamosintigrafi nedir?
Teknesyum sestamibi adlı radyoaktif maddenin verilerek özel bir kamera yardımı ile meme kanseri araştırması yapılmasıdır.

Elektriksel empedans bilgisayar mamografi (MEIK) mamografinin yerini mi alıyor?
Son dönemde, meme kanserinin erken tanısında, elektriksel empedans bilgisayar mamografi (MEIK) tetkiki mamografi yerine bir seçenek olarak gösterilmektedir. Türk Radyoloji Derneği ve çeşitli uluslararası tıbbi dernekler tarafından, mamografi halen dünya genelinde meme kanserinin erken tanısındaki tek yöntem olarak kabul görmektedir.

Anahtar kelimeler: mamografi, meme filmi, meme röntgeni, meme grafisi, dijital mamografi, tomosentez, tarama mamografisi, check-up, meme kisti, fibrokistik meme hastalığı, meme ultrasonu, meme ultrasonografisi, meme MR, meme MRG, BRCA1 mutasyonu, BRCA2 mutasyonu, Li-Fraumeni sendromu, Cowden sendromu, Bannayan-Riley-Ruvalcaba sendromu, meme biyopsisi, memeden iğne biyopsisi, memede kireçlenme, memede kalsifikasyon, mikrokalsifikasyon, makrokalsifikasyon, memede solid kitle, memede kistik kitle, BIRADS sınıflaması, tel ile işaretleme, ince iğne asirasyon biopsisi, kor biyopsi, mammotom, galaktografi, mamosintigrafi

Kaynaklar
1. Berg WA, Blume JD, Cormack JB, et al. ACRIN 6666 investigators. combined screening with ultrasound and mammography vs mammography alone in women at elevated risk of breast cancer. JAMA. 2008;299: 2151-63.
2. Cortesi L, Turchetti D, Marchi I, et al. Breast cancer screening in women at increased risk according to different family histories: an update of the Modena Study Group experience. BMC Cancer. 2006; 17:210.
3. Arıbal E, Tunçbilek N, Çelik L. Türk Radyoloji Derneği Meme Radyolojisi Çalışma Grubu, meme kanseri radyolojik tarama standartları. Meme Sağlığı Dergisi 2012; 8 (1): 3-10.
4. Leach MO, Boggis CR, Dixon AK, et al; MARIBS study group. Screening with magnetic resonance imaging and mammography of a UK population at high familial risk of breast cancer: a prospective multicentre cohort study (MARIBS). Lancet 2005; 365:1769–1778.
5. SardanelliF, PodoF. Breast MR imaging in women at high risk of breast cancer. Is something changing in early breast cancer detection?. Eur Radiol 2007; 17: 873-887.
6. Saslow D, Boetes C, Burke W, et al, on behalf of for the American Cancer Society Breast Cancer Advisory Group. American Cancer Society Guidelines for Breast Screening with MRI as an Adjunct to Mammography. CA Cancer J Clin 2007; 57: 75-89.
7. Kriege M, Brekelmans CT, Boetes C, et al; Magnetic Resonance Imaging Screening Study Group. Efficacy of MRI and mammography for breast-cancer screening in women with a familial or genetic predisposition. N EnglJ Med 2004;351: 427–437.
8. Kuhl CK. MR imaging for surveillance of women at high familial risk for breast cancer. Magn Reson Imaging Clin N Am. 2006; 14: 391-402.
9. Lakhani SR, Jacquemire J, Sloane JP, et al. Multifactorial analysis of differences between sporadic breast cancers and cancers involving BRCA1 and BRCA2 mutations. J Natl Cancer Inst 1998; 90: 1138-1145.
10. Lord SJ, Lei W, Craft P, Cawson JN, et al. A systematic review of the effectiveness of magnetic resonance imaging (MRI) as an addition to mammography and ultrasound in screening young women at high risk of breast cancer. Eur J Cancer. 2007; 43: 1905-17.
11. Polat AV, Özmen V, Kamalı A, ve ark. Meme görüntülemesinde manyetik rezonans görüntüleme kullanımında ulusal yaklaşım; anket çalışması: Protokol MF 10.01. Meme Sağlığı Dergisi 2012; 8 (1): 35-39.
12. www.acr.org
13. www.radiologyinfo.org
14. www.breastbiopsy.com 
15. www.genelcerrah.com
16. www.kanserbilgileri.net 
17. www.kansercerrahisi.com
18. http://edition.cnn.com/2011/10/18/health/false-results-annual-mammograms/index.html?hpt=he_c1
19. http://www.webmd.com/breast-cancer/news/20111206/mammograms-may-halve-breast-cancer-deaths?src=RSS_PUBLIC&utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter
20. http://www.haberturk.com/saglik/haber/706130-radyoloji-dernegi-uyardi 
21. http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/printnews.aspx?DocID=19678609