Cinsel Temasla Bulaşan Makat Hastalıkları

ABD’de her yıl 24,000 genç kadının cinsel temasla bulaşan hastalıklar nedeni ile kısır kaldığı açıklanmaktadır. Bu kadınlarda mevcut olan tedavi edilmemiş frengi (sifiliz) olgularının % 40 oranında bebek ölümleri ile sonlandığı bilinmektedir. Nijerya’da genç kadınlarda cinsel temasla bulaşan hastalık oranı % 17 olarak bildirilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kayıtlarına göre, 2005 yılında Çin’de eşcinsel (homoseksüel) erkeklerde HİV (Human İmmune Deficiency Virüs – AİDS) mikrobu belirlenme (pozitifliği) oranı % 7 iken, 2011 yılında % 17 olarak belirtilmiştir.

Cinsel temasla bulaşan makat hastalıkları için risk faktörleri
  • 16-25 yaş arasındaki kişiler
  • Yılda iki veya daha fazla cinsel partner değişimi veya son üç ayda cinsel partner değişimi
  • Çok sayıda cinsel partner bulunması
  • Düşük sosyoekonomik düzey
  • Siyah ırk
  • Kondom (prezervatif) kullanılmadan gerçekleştirilen cinsel temas
  • Cinsel yolla bulaşan makat hastalığı tanısı olmasına rağmen cinsel temasa giren kişiler (erkek ile kadın veya iki erkek arasında yaşanan)

Makat yolu ile cinsel temasla oluşan sorunlar

Bu tür bir durumda, kesinlikle makat yolu ile cinsel temastan uzak durulmalıdır.

Amerikan cinsel temasla bulaşan hastalıklar merkezinin belirlediği risk kriterleri

  • Yaş
  • Gelir düzeyi
  • İş durumu
  • Medeni durum
  • Cinsel partner sayısı (son 3 aydaki)
  • Cinsel kimlik (erkeklerde eşcinsel veya homoseksüel ilişki varlığı)
  • Alkol, tütün ve uyuşturucu kullanımı (son 3 aydaki)
  • Cinsel geçmiş (cinsel temasla bulaşan hastalık varlığı)
  • Cinsel risk profili (son 3 aydaki)

Cinsel temasla bulaşan makat hastalıkları

Virüs ile bulaşan hastalıklar
HPV Human papilloma virüs)
Herpes
AİDS
Makat kanseri
Hepatit B
Hepatit C
Sitomegalovirüs
 
Bakteri ile bulaşan hastalıklar
Bel soğukluğu (gonore)
Frengi (sifiliz)
Klamidya
Şankroid
Kasık granülomu
Basilli dizanteri (Shigella dizanteri)
Campylobacter fetus
Tifo (Salmonella typhimurium)
Mycobacterium avium
 
Mantar hastalıkları
Kandida
Kriptosporidiozis
Izospora
 
Parazitler
Entamoeba histolytica
Giardia lamblia

Cinsel temasla bulaşan hastalıklarda nasıl tanı konulur?

  • Makat muayenesi
  • Dışkı kültürü
  • Boğaz kültürü
  • Makattan sürüntü kültürü
  • İdrar yolundan (üretra) alınan sürüntü kültürü (bel soğukluğu – gonore aranır)
  • Dışkıda parazit tetkiki
  • Anoskopi
  • Rektoskopi
  • Sigmoidoskopi
  • Kan tetkikleri: frengi (sifiliz tetkiki, VDRL), Hepatit B, Hepatit C ve  HİV (Human İmmune Deficiency Virüs – AİDS) tetkiki

HPV enfeksiyonu ve makat siğili
Cinsel temasla bulaşan hastalıklar içinde en yaygın olanı, HPV enfeksiyonlarıdır. Makat siğili sıklıkla HPV veya ‘’human papilloma virüs’’ HPV-6, HPV-11, HPV-16 veya HPV-18 adlı virüslerle bulaşır. Bu virüslerden HPV-16 ve HPV-18’in kanser riski içerdiği (onkojen) ve makat kanserine neden olduğu bilinmektedir.
Tedavi: Makat siğili tedavisinde podofilin, bikloroasetik asit, trikloroasetik asit, nitrik asit, cidofovir, imiquimod vb. ilaçlar ile tedaviye ek olarak; infrared (lazer) tedavisi, yakma (koterizasyon), dondurma (kriyoterapi) ve cerrahi olarak siğilin çıkartılması (eksizyonel biyopsi) gibi tedavi yöntemleri kullanılmaktadır.

Cinsel temasla alınan her HPV enfeksiyonu hastalığa yol açar mı?
Yılda 530.000 yeni rahim ağzı (serviks) kanseri olgusunun belirlendiği ve her yıl 270.000 olgunun ölümle sonuçlandığı rapor edilmektedir. HPV enfeksiyonlarının çok büyük bölümünün, 1-2 yıl kadar sessiz kaldığı ve bunların % 90’ının kendi kendine kaybolduğu ve % 10’unun ise sürekli tekrarlayan makat siğiline neden olduğu bilinmektedir. Bu sürekli tekrarlayan HPV enfeksiyonlarının yarısının, yani tüm grubun sadece % 5’i ise makat kanserine neden olmaktadır. 

HPV enfeksiyonu ile HİV ilişkisi 
Palefsky ve ark. çalışmasında, makat yerleşimli HPV enfeksiyonu olan kişilerde % 73 oranında AİDS hastalığı etkeni olan HİV mevcut (pozitifliği) olduğu belirlenmiştir.

Bel soğukluğu (gonore) proktiti
Neisseria gonorrhoeae adlı bakteri ile bulaşır. Tüm bel soğukluğu (gonore) olgularının % 15-20’si makat kanalında belirlenmektedir.

Belirtileri

Komplikasyonlar

Tanı: Anoskopi ve rektoskopi ile rektum’dan parça alınarak mikrop tayini için inceleme (kültür) yapılır. Bu şekilde olguların % 80-90’ında tanı koymak mümkündür.

Tedavi: Seftriakson, sefiksim, spektinomisin adlı antibiyotikler kullanılır.

Takip: Hastalara 7-10 gün içinde kontrol yapılır ve sıklıkla kültür tetkiki tekrarlanır.

Frengi (Sifiliz) proktiti
Frengi (sifiliz) sıklıkla bir belirti vermezken, tetkikler sırasında anlaşılır. Sıklıkla, cinsel teması takiben 10-14 gün içinde temas bölgesinde ‘şankr’ olarak adlandırılan bir ülser gelişir. Sonraki dönemde ağız ve cinsel organlar civarında lenf bezleri şişer.

Karıştığı hastalıklar

Tedavi: Benzatin penisilin, procaine penisilin veya penisilin allerjisi olan hastalarda doksisilin adlı antibiyotikler kullanılır.

Klamidya trachomatis proktiti

Belirtiler:

Tedavi: Doksisilin veya eritromisin adlı antibiyotikler 21 gün süre ile kullanılır.

Şankroid
Haemophilus ducreyi adlı bakteri ile bulaşır.

Belirtiler: Cinsel organlarda büyük, çok sayıda ağrılı ülserler oluşur.
Tedavi: Siprofloksasin, eritromisin, azitromisin, seftriakson adlı antibiyotikler 3-7 gün süre ile kullanılır.

Kasık granülomu
Klebsiella granulomatis (Donovania granulomatis veya Calymmatobacterium granulomatis) adlı bakteri ile bulaşır.
Belirtiler: Olguların % 90’ında cinsel organlarda tek ülser, % 10’unda ise diğer bölgelerde ülserler oluşur.
Tedavi: Azitromisin, kotrimoksazol, doksisilin, eritromisin ve tetrasiklin adlı antibiyotikler ortalama 14 gün süre ile kullanılır.

Campylobacter fetus
Sığır, koyun, domuz gibi hayvanlarda bulunan bir bakteridir. İnsanlarda ishale neden olur ve proktit oluşturduğunda biyopsi alınır ve kültürde tanısı konulur.
Tedavi: eritromisin, tetrasiklin kloramfenikol, klindamisin ve aminoglikozid grubu antibiyoikler kullanılır.

Basilli dizanteri
‘’Shigella dizanteri’’ bakterisi ile bağırsakta yalancı membran ve kript apseleri oluşur.
Belirtileri: karın ağrısı, ateş ve su gibi ishal
Tedavi: ampisilin, trimetoprim/sulfametoksazol, kloramfenikol, sefalotin, amoksisilin/klavulenik asit, ciprofiloksasin ve aminoglikozid grubu antibiyotikler kullanılmaktadır.

Herpes proktiti
HSV1 veya HSV2 adli virüslerle bulaşır.

Belirtiler:

Tanı: Anoskopi ve rektoskopi ile rektum’dan parça alınarak inceleme (kültür) yapılır.
Tedavi: Asiklovir, valasiklovir ve famsiklovir adlı antiviral ilaçlar ortalama 5 gün süre ile kullanılır.

HİV enfeksiyonu
Sıklıkla, AİDS hastalığına yol açabilen, Human İmmunodeficiency Virus (HİV1 ve HİV2) cinsel temastan sonraki 3 ay içinde kan testinde tespit edilebilir. Bu hastalarda ayrıca, Kaposi sarkomu ve lenfoma adı verilen tümörler oluşmaktadır.
Tedavi: Iamivudin, zidovudin, efavirenz, emtricitabine, tenofovir, abacavir, zalcitabin, stavudin vb. antiretroviral ilaçlar tedavide kullanılır.

Hepatit B ve C
Hepatit B virüsü (HBV) veya Hepatit C virüsü (HCV) bulaşan hastalar % 5-10’u sarılık ve hafif şiddette hepatit (karaciğer iltihabı) belirtileri gösterirler ve kan tetkiklerinde HBV ve/ veya HCV belirlenebilir. Uyuşturucu bağımlılığı olan kişilerde daha sık olarak HBV ve/ veya HCV enfeksiyonuna rastlanır.

Anahtar kelimeler: makat yolu ile cinsel temas, arkadan ilişki, anal seks, ters ilişki, eşcinsel ilişki, homoseksüel ilişki, proktit, anismus, makat çatlağı, makat yırtığı, anal fissür, hemoroid, basur, mayasıl, babasıl, makat siğili, anal kondilom, makat kanseri, makat karsinomu, anal kanser, anal karsinom, rektum kanseri, makat sarkması, rektal prolapsus, gaz inkontinensi, gaz kaçırma, dışkı kaçırma, fekal inkontinens, bel soğukluğu, gonore, frengi, sifiliz, klamidya, şankroid, kasık granülomu, basilli dizanteri, Shigella dizanteri, Campylobacter fetus, tifo, Salmonella typhimurium, Mycobacterium avium, Herpes, HİV, Human İmmune Deficiency Virüs, AİDS, Hepatit B, Hepatit C, sitomegalovirüs, entamoeba histolytica, giardia lamblia, kandida, kriptosporidiozis, izospora, kabızlık, makattan akıntı, makat fistülü, anal fistül, anorektal fistül, perianal fistül, makat apsesi, anal apse, perianal apse, anorektal apse, makat darlığı, anal stenoz, anoskopi, rektoskopi, proktoskopi, şankr, makatta ağrı, makatta kaşıntı, tenesmus, sürekli ıkınma hissi, şankroid, Haemophilus ducreyi, Klebsiella granulomatis, Donovania granulomatis, Calymmatobacterium granulomatis, Campylobacter fetus, HSV1, HSV2, Kaposi sarkomu, lenfoma, Hepatit C virüsü, HCV

Kaynaklar

  1. Nelson LE, Tharao W, Husbands W, et al. The epidemiology of HIV and other sexually transmitted infections in African, Caribbean and black men in Toronto, Canada. BMC Infect Dis 2019; 19 (1): 294.
  2. Kam JKM, Wong LK, Fu KCW. Creation of sexually transmitted diseases education program for young adults in rural Cambodia. Front Public Health 2019 Mar 14;7:50. doi: 10.3389/fpubh.2019.00050. eCollection 2019.
  3. Dai W, Luo Z, Xu R, et al. Prevalence of HIV and syphilis co-infection and associated factors among non-commercial men who have sex with men attending a sexually transmitted disease clinic in Shenzhen, China. BMC Infect Dis 2017 Jan 18;17(1):86. doi: 10.1186/s12879-017-2187-1.
  4. Dhumale SB, Sharma S, Gulbake A. Ano-genital warts and HIV status- A clinical study. J Clin Diagn Res 2017; 11 (1): WC01-WC04. doi: 10.7860/JCDR/2017/24610.9171. Epub 2017 Jan 1.
  5. Lewis T, Samraj S, Patel R, et al. Acceptability of digital anal cancer screening in HIV-positive men who have sex with men attending a UK Sexual Health service. Int J STD AIDS 2016; 27 (12): 1138-1140.
  6. Scott HM, Klausner JD. Sexually transmitted infections and pre-exposure prophylaxis: challenges and opportunities among men who have sex with men in the US. AIDS Res Ther 2016; 13 (1): 5.
  7. Khosropour CM, Dombrowski JC, Kerani RP, et al. Changes in condomless sex and serosorting among men who have sex with men after HIV diagnosis. J Acquir Immune Defic Syndr 2016; 73 (4): 475-481.
  8. Chan PA, Glynn TR, Oldenburg CE, et al. Implementation of preexposure prophylaxis for human immunodeficiency virus prevention among men who have sex with men at a New England sexually transmitted diseases clinic. Sex Transm Dis 2016; 43 (11): 717-723.
  9. Ministry of Health of China, UNAIDS, WHO. 2009 update on the HIV/AIDS epidemic and response in China. Beijing: NCAIDS; 2009.
  10. Palefsky JM, Holly EA, Ralston ML, et al. Prevalence and risk factors for human papillomavirus infection of the anal canal in human immunodeficiency virus (HIV)- positive and HIV-negative homosexual men. J Infect Dis. 1998;177: 361-367.

Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Güncelleme tarihi: 16.03.2021

 

Üye Girişi
Taviloğlu Forum Sorularınızı Yanıtlayalım Kolorektal Cerrahi, Proktoloji, Kolonoskopi